کلمات و اصطلاحات کلیدی پروژه
برنامه زمانبندی اصلاح شده
و…
۲-۱-۲۰-۲- فاز ۲: تدوین بیانیه راهبردی سازمان (منشور سازمانی):
با توجه به این که ماموریت، چشمانداز و ارزشهای یک سازمان جهت کلی آینده آن سازمان را مشخص میکند، لذا پس از برنامه ریزی اولیه بر اساس علائق استراتژیک ذینفعان (مدیران، مشتریان، و شرکای تجاری و …) بیانیه جهتگیری تدوین میشود.
وظیفه این فعالیت طی مراحلی است که نهایتاً منجر به تدوین بیانیه جهتگیری سازمان یا منشور سازمانی می شود که بیانگر و راهنمای تمام فعالیتها و تصمیمهای بلندمدت و کوتاهمدت و نشانگر مقصود بنیادی سازمان میباشد.
سه عنصر اصلی در این راستا مأموریت سازمانی، چشمانداز سازمانی، ارزشهای سازمانی میباشند. این سه مفهوم به منزله اتصالدهنده عناصر سازمانی بوده، بیانگر ماهیت، چگونگی و راستای جهتگیریهای سازمانی هستند. مأموریت معادل فلسفه وجودی و مقصود نهایی ، ارزشها به منزله اصول اعتقادی دیرپا و اساسی و منشور اخلاق انسانی و حرفهای و چشمانداز حکم تصویر زنده سازمان در آیندهای تعریف شده را دارد. البته باید توجه داشت که بعد از طراحی استراتژیها و اهداف کلان دوباره، این عناصر تطبیق و بهبود داده خواهند شد.
تدوین ماموریت سازمانی: مأموریت یک سازمان، خط یا خطوط فعالیت آن را تشریح میکند. محصولات و خدمات آن را تعیین می کند و محدوده فعالیت را در حال و آینده مشخص میکند. مأموریت، باورهای کلی مدیران یک سازمان درباره مقصود، قابلیتها و جایگاه سازمان در کشور است که موجودیت سازمان را توجیه میکند. مأموریت، بیان رسمی هدف اساسیای است که در پشت موجودیت یک سازمان قرار دارد یا بهعبارت دیگر دلیل وجودی سازمان است. برای نوشتن بیانیه ماموریت به ۷ سئوال پاسخ داده می شود:
چرا؟ (هدف بنیادی سازمان)
چه چیزی؟ ( چه کالا و خدماتی را ارائه می کند؟)
برای چه کسی؟ (مشتریان هدف فعلی و آینده هر کدام از خدمات کدامند؟)
کجا؟ (نحوه و مکان ارائه خدمات کجاست؟)
چگونه؟ (توانمندی عملیاتی چیست؟ چه باید باشد؟ جایگاه تکنولوژی کجاست؟)
کانون توجه کجاست ؟ (منابع انسانی، تکنولوژی، مسئولیت اجتماعی)
با چه تفاوتی نسبت به دیگران (مزیت سازمان کجاست؟ چرا مشتریان هدف ما باید به ما مراجعه کنند؟)
تعیین چشمانداز سازمانی: چشمانداز (آرمان) بیانیه کلی آن چیزی است که سازمان در آینده میخواهد باشد و با هدف آفریدن آینده و نه پیش بینی آینده ترسیم می شود. چشمانداز باید واقعی باشد و چشم انداز به مثابه ستاره قطب شمال است و نقش یک نیروی جهت دهنده و یک عامل یکپارچهکننده را بازی می کند. در صورت اتفاق نظر روی یک چشمانداز سازمانی، فرهنگ حمایت از استراتژیهای سازمانی شکل خواهد گرفت و باور مشترک در سازمان ایجاد خواهد شد. چشمانداز تصویر زنده سازمان در آینده است.
چشم انداز ممکن است به یکی از طرق ذیل تدوین شود:
هدف بزرگ موردنظر به صورت کمی یا کیفی بیان شود.
جلوزدن از یک رقیب اصلی را مبنا قرار دهد.
یک سازمان شاخص را مدل قرار دهد.
تحول درونی به سوی سازمانی بزرگ و موفق را محور قرار دهد.
تعیین ارزشهای سازمانی: ارزشهای بنیادی اصول اعتقادی و اخلاقی اساسی سازمان است ارزشهای بنیادی اهمیت ذاتی دارند و نه توجیه اقتصادی. ارزشهای بنیادی به سادگی با تغییر شرایط تغییر نمیکنند. ارزشهای بنیادی واقعی حتی در صورت بروز ضرر نیز ترک نمیشوند. ارزشهای بنیادی را نباید با سیاستهای کاری که ارزش پایدار نیستند (نظیر کیفیت، اگر واقعاً ارزش نباشد) اشتباه گرفت. نکته مهم در ارزشهای بنیادی این است که باید عمیقاً مورد اعتقاد و عمل مدیران سازمان باشد. این متن میتواند به عنوان مبنای منشور اخلاق انسانی- حرفهای کارکنان سازمان پذیرفته و تبلیغ شود.
جمع بندی سه متن ماموریت، چشم انداز و ارزش ها به صورت بیانیه جهت گیری خواهد بود. این بیانیه باید به قدر کافی کلی باشد که امکان تغییر در مجموعه محصول یا خدمات تا زمانی که فعالیت اصلی ثابت باقی مانده است وجود داشته باشد، اما به اندازه کافی هم باید مشخص باشد که را در بین دیگر سازمانهای همنوع خود متمایز گرداند. این متن در تعامل اندیشه های متفاوت درون و برون سازمانی از طریق مصاحبه، پرسشنامه، جلسات و حتی گفتگوهای غیررسمی شکل میگیرد و توسط کمیته کارشناسی تنظیم اولیه میشود و توسط کمیته عالی تأیید نهایی و با اصلاح و در نهایت ابلاغ میشود. خروجی این فعالیت متن خلاصه و فشرده ولی پرمحتوایی است که تدوین برنامههای استراتژیک و توسعه را هدایت میکند.
در هر صورت تدوین یا بازتدوین سالانه مأموریت، ارزش ها و چشمانداز نقطه شروعی می باشد برای تشخیص و تعیین مسایل و موضوعات استراتژیک پیش روی و این تعیین و تشخیص خود مقدمه ای است بر فرموله کردن مسایل استراتژیک سازمان که در مراحل بعدی باید به آنها پاسخ گفت.
۲-۱-۲۰-۳- فاز ۳: تجزیه و تحلیل محیط سازمان:
برای تعیین جایگاه و توان سازمان، همچنین تعیین فرصتها و تهدیدهای موجود در محیط، که میتوانند در رسیدن به چشمانداز تأثیر بگذراند، به بررسی محیط پرداخته میشود. هدف از تحلیل محیط درونی تعیین قوتها و ضعفهای و تعیین قابلیتها و منابع قابل اتکای سازمان میباشد. همچنین هدف از تحلیل محیط بیرونی، تشخیص فرصتها و تهدیدهایی است که میتوانند بر عملیات آتی سازمان تأثیرگذار باشند. بررسی و تحلیل نیازها، خواسته ها و الزامات ذینفعان نیز از فعالیتهای این مرحله میباشد.
شناسایی وضع موجود سازمان و پیشبینی روند تغییرات محیط درونی جهت تعیین نقاط قوت و ضعف و تبیین چالشها و افقهای محیطی در قالب لیست فرصتها و تهدیدها، برای تعیین موضوعات استراتژیک پیش روی سازمان و در نهایت ارائه و انتخاب استراتژی های کلیدی میباشد. در ادامه فاز تجزیه و تحلیل محیطی بیشتر تشریح میشود.
۱- تحلیل محیطی بیرونی:
تحلیل محیطی شامل دو قسمت میباشد: تحلیل محیط عمومی و تحلیل محیط اختصاصی که حاصل این تحلیل فرصتها و تهدیدها و موضوعات استراتژیک ناشی از آنها خواهد بود.
۱-۱- تحلیل محیطی عمومی: سازمانها در ارتباط با محیط و تعامل و تبادل با آن از یکسری عوامل به صورت عام و مشابه با دیگر سازمانها تأثیر میپذیرد که مجموع این عوامل به عنوان محیط عمومی سازمان نامیده میشوند. جهت تحلیل محیط برون سازمانی بایستی این عوامل مورد بررسی قرار گیرند. محیط عمومی بیرونی به پنج بخش تقسیم میشود، که عبارتند از:
بخش سیاسی- قانونی
بخش اقتصادی- مالی
بخش تکنولوژی
بخش اجتماعی- فرهنگی
بخش بینالمللی
۱-۲- تحلیل محیط اختصاصی: در این تحلیل نیز فضای اختصاصی به پنچ بخش تقسیم میشود که باید به دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد:
تامین کنندگان
مشتریان
جایگزینها
رقبا
تازه واردین
۲- تحلیل محیط داخلی سازمان:
تحلیل محیط داخلی سازمان که شامل دو بخش عمده میباشد:
ارزیابی برنامه استراتژیک و فرایند برنامهریزی گذشته
بررسی عوامل و فرآیندهای داخلی
تمام وقت نیمه وقت مدعو
اطلاعات مربوط به استاد راهنمای دوم:
دانشگاهی
نام و نام خانوادگی:………………………………………………..آخرین مدرک تحصیلی ـــــــــــــــ :……………………………….
حوزوی
تخصص اصلی:……………………… رتبه دانشگاهی (مرتبه علمی): …………………… تلفن همراه: …………………………………
تلفن منزل یا محل کار:……………………………….. نام و نام خانوادگی به زبان انگلیسی: …………………………………………….
نحوه همکاری با واحد علوم و تحقیقات:
تمام وقت نیمه وقت مدعو
اطلاعات مربوط به استاد مشاور اول:
دانشگاهی
نام و نام خانوادگی: مهدی سلطانی آخرین مدرک تحصیلی ـــــــــــــــ : PHD
حوزوی
تخصص اصلی: :دامپزشکی رتبه دانشگاهی (مرتبه علمی): استاد تمام تلفن همراه: ۰۹۱۲۱۳۲۴۴۸۶
تلفن منزل یا محل کار: ۴۴۸۶۹۷۵۴ نام و نام خانوادگی به زبان انگلیسی: Soltani Mehdi
نحوه همکاری با واحد علوم و تحقیقات:
تمام وقت نیمه وقت مدعو
اطلاعات مربوط به استاد مشاور دوم:
دانشگاهی
نام و نام خانوادگی:………………………………………………..آخرین مدرک تحصیلی ـــــــــــــــ :……………………………….
حوزوی
تخصص اصلی:……………………… رتبه دانشگاهی (مرتبه علمی): …………………… تلفن همراه: …………………………………
تلفن منزل یا محل کار:……………………………….. نام و نام خانوادگی به زبان انگلیسی: …………………………………………….
نحوه همکاری با واحد علوم و تحقیقات:
تمام وقت نیمه وقت مدعو
۴- اطلاعات مربوط به پایان نامه:
الف- عنوان تحقیق
عنوان به زبان فارسی:
تاثیر نانو ذره منیزیم بر رشد، بقاء و ترکیب لاشه بچه ماهی قزلآلای رنگینکمان
(Oncorhynchus mykiss)
عنوان به زبان انگلیسی/(آلمانی، فرانسه، عربی):
تذکر: صرفاً دانشجویان رشتههای زبان آلمانی،فرانسه و عربی مجازند عنوان پایان نامه خود را به زبان مربوطه در این بخش درج نمایند و برای بقیه دانشجویان، عنوان بایستی به زبان انگلیسی ذکر شود.
Effect of magnesium nanoparticle on growth, survival and proximate analysis of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss)
ب – تعداد واحد پایان نامه: ۶ واحد
ج- بیان مسأله اساسی تحقیق به طور کلی (شامل تشریح مسأله و معرفی آن، بیان جنبهه ای مجهول و مبهم، بیان متغیرهای مربوطه و منظور از تحقیق) :
سیر رو به رشد جمعیت جهان و متعاقب آن افزایش نیازهای پروتئینی جمعیت باعث شده که بشر بهرهبرداری از مانبع آبی به منظور مصرف بیشتر آبزیان از جمله ماهیان، سختپوستان و نرمتنان روی آورد. با این وجود محدودیت ذخایر طبیعی آبزیان موجب گردیده که بشر برای پرورش گسترده آبزیان در محیطهای آبی کوچک و محدود اقدام کند. گونههای مختلفی از آبزیان در این زمینه شناسایی و برای پرورش در محیطهای محصور سازگار شدهاند که قزلآلای رنگینکمان از آن جمله میباشد. این ماهی از راسته آزادماهیسانان (Salmoniformes) و جنس Oncorhynchus بوده که از لحاظ ظاهری دارای بدنی کشیده و بالههای توسعه یافتهای است.
زیستگاه اصلی قزلآلای رنگینکمان در رودخانه کاسکوکوئیم در آلاسکا شروع شده و به سمت جنوب تا منطقه باها در کالیفرنیا ادامه مییابد. دو واریته اصلی از این ماهی وجود دارد. یکی از این واریتهها که مهاجر دریا بوده و قزلآلای پولاد سر نامیده دارد و واریته دیگر ساکن آبهای شیرین است و به چندین نژاد تقسیم میشود. امروزه قزلآلای رنگینکمان برای پرورش به بسیاری از نقاط دیگر دنیا معرفی شده و به ماهی شماره یک اغلب کارگاههای تکثیر و پرورش ماهیان سردآبی در آمده است. سازگاری بالا، تمایل به تغذیه در اسارت و رشد به نسبت خوب موجب شده که بتوان از این ماهی در شرایط پرورش مترامک به آسانی استفاده نمود (Hunter, 1991).
تغذیه و مباحث مربوط به آن یکی از عوامل موثر در آبزیپروری است، به طوری که شاید بتوان تهیه غذای مناسب و روش صحیح غذادهی را مهمترین کار در تغذیه آبزیان دانست.حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد هزینه های مربوط به پرورش ماهیان در ایران مربوط به غذادهی است (Shorang, 1388). شرایط در هر نوع محیط پرورشی باید به گونهای باشد که مواد مغذی مورد نیاز ماهی برای دست یابی به مقدار بالقوه رشد بهینه فراهم شود. روشهای پرورشی عمده رایج در سطح دنیا را میتوان به پرورش گسترده، نیمه متراکم، متراکم و پرورش فوق متراکم تقسیم بندی کرد (Chayapchara et al, 2003) که پرورش قزلآلای رنگینکمانی رنگینکمان با توجه خصوصیات تغذیهای و توجیه اقتصادی اغلب به صورت متراکم و فوق متراکم متداول است.
فرآیندهای تنظیم اشتها در ماهی نظیر مهرهداران با دو ساز و کار انجام میگیرد که یکی پاسخ کوتاهمدت به انبساط معده و دیگری پاسخ بلندمدت به مواد قندی در سیستم گردش خون است (Scratcherdand Grundy, 1982). گیرندههای مرتبط با مغز موجود در دیواره معده و یا قسمت جلویی دستگاه گوارش در فاصله بین نوبتهای غذادهی میزان انبساط یا درجه پر بودن معده را همراه با تغذیه گزارش میکنند. زمانی که تمام یا بخشی از معده پر میشود، بخش سیری ناحیه هیپوتالاموس مغز به اطلاعات دریافت شده پاسخ داده و در نتیجه فعالیت تغذیهای کاهش یافته یا متوقف میشود. ادامه فعالیت تغذیهای تا زمان تخلیه کامل معده و خروج بخش قسمت اعظم محتویات آن شروع خواهد شد. مراکز کنترل تغذیه (کنترل سیری و گرسنگی) در هیپوتالاموس مغز در این زمان اشتهای ماهی را تحریک شده و به دنبال آن رفتار تغذیهای و جستجوی ماهی برای غذا آغاز میشود (Abrahamsson and Jansson, 1973). همچنین تحقیقات نشان داده است که تغییر سطوح مواد مغذی مانند گلوکز، اسیدهای چرب، گلیسرول و آمینواسیدها پس از جذب از دستگاه گوارش در جریان خون از طریق گیرندههایی در مغز و کبد ثبت میشود. هر چند در این خصوص مدلهای متعددی پیشنهاد شده ولی همچنان فرآیندهای فیزیولوژیکی تنظیم مصرف غذا در ماهی کاملا شناخته نشده است (Grove and Holmgren, 1992).
ماهی قزلآلای رنگینکمانی رنگینکمان یک ماهی با شناگری بالا است که غذا را از سطح و ستون آب دریافت میکند. این ماهی در گرفتن غذا بیش از سایر حواس خود به حس بینایی متکی بوده و بنابراین لقمههای غذایی پس از سقوط به کف و یا عبور از محدوده دید ماهی عملا از دسترس ماهی خارج و برای این گونه قابل استفاده نخواهند بود (Hunter, 1991).گاهی ماهی قزلآلای رنگینکمانی رنگینکمان پلتهای غذایی را با پرشهای بلند قبل از رسیدن به سطح آب میبلعد. گله ماهی در زمان گرسنکی و به هنگام رفت و آمد در محل استخرها، به دنبال سایه شخص حرکت کرده و رفتار تغذیهای از خود نشان میدهد (مشاهدات میدانی). اشتهای این ماهی به دلیل رژیم غذایی گوشتخواری و پرخوری به عنوان شاخصی در بررسی نیاز غذایی و همچنین سلامتی آن مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد (Heydarnejad, 2008). بسیاری از پرورش دهندگان غذادهی به قزلآلای رنگینکمان را تا هنگامی ادامه میدهند که حرکات فعال تغذیهای را از خود بروز دهد.
قزلآلای رنگینکمان یک ماهی گوشت خوار است که دستگاه گوارش آن برای هضم و جذب پروتئین حیوانی طراحی شده است (یوسفی، ۱۳۵۳). بنابراین این ماهی فقط قادر به هضم و استفاده از تعداد بسیار محدودی از انواع فرآوردههای گیاهی میباشد. اغلب ترکیبات و فرمولهای غذایی موجود در بازار از پروتئین حیوانی تشکیل شده است که اساس تغذیه قزلآلای رنگینکمان را برای رساندن به اندازه بازاری تشکیل میدهند (Kim et al., 1996؛ Keen et al, 1998؛ Giri et al., 2002؛ Wang et al, 2005).
مواد غذایی مورد نیاز آزاد ماهیان هنوز به طور کامل مشخص نگردیده و در مقایسه با مواد غذایی شناخته شده برای پرورش دام هنوز مراحل ابتدایی را طی میکند (افشار مازندران، ۱۳۸۱). با توجه به این که ماهی موجود خونسردی است، درجه حرارت محیط بر تاثیر میگذارد. بنابراین بایستی اثر عوامل محیطی و تاثیر آن را روی قدرت و توانایی ماهیان پرورشی از جمله قزلآلای رنگینکمان در هضم و جذب مواد غذایی در نظر داشت.
سالهای متمادی تصور بر آن بود که جگر گاو غذای کاملی برای برای این ماهی است، به طوری که این ماده غذایی بیشتر از هر غذای دیگری در کارگاههای پرورش ماهیان سردآبی کاربرد داشت (Davis, 1946). از آنجا که جگرهای آلوده به انگل مصرف انسانی نداشتند، به قیمتی ارزان در اختیار مزارع پرورش ماهی قرار میگرفتند. با گسترش صنعت پرورش قزلآلای رنگینکمان مشخص گردید که جگر گاو به تنهایی غذای کاملی برای این ماهی نبوده و بنابراین به تدریج با مواد غذایی دیگری مانند جگر سفید، قلب و طحال مخلوط شدند. بعدها مواد غذایی دیگری از قبیل گوشت چرخ کرده ماهی آب شیرین و شور، مازاد کنسروسازیها (امعا و احشا) و انواع دانههای گیاهی (حبوبات) به عنوان مکمل غذایی ماهیها در مزارع پرورشی مورد استفاده قرار گرفتند که در حاضر نیز در برخی از مزارع مصرف میشوند (Davis, 1946).
تحقیقات در سالهای اخیر نشان میدهد که غذای ترکیبی ماهی قزلآلای رنگینکمان بایستی شامل کلیه اجزای مورد نیاز ماهی باشد تا رشد خوب و بقای ماهیان را در سیستمهای پررشی معمول به همراه داشته باشند (Lovell, 1989؛ Talbot et al, 1999؛ Amer et al, 2004). اجزای غذاهای ترکیبی به تنهایی به اندازه ترکیب مجموعه آنها مفید نیست، زیرا هرگز یک جزء از غذا نمیتواند تمام نیازهای غذایی ماهی را در بر داشته باشد(Spinelli et al, 1979). یک غذای خشک مناسب برای قزلآلای رنگینکمان شامل مخلوطی از انواع آردهای غذایی مناسب (آرد ماهی و آرد گیاهی) است که مواد معدنی و ویتامینهای خالص نیز به آن اضافه میگردند. آردهایی که در دمای کمتر از ۶۳ درجه سانتیگراد خشک شوند از ارزش غذایی بالاتری برخوردار هستند.
یک جیره غذایی مناسب برای پرورش قزلآلای رنگینکمان از ترکیبی از مواد پروتئینی، چربی، کربوهیدراتها همراه با مکملهای پروتئینی و معدنی ساخته میشود (احتشامی، ۱۳۸۶؛ Watanabe et al, 1989).پروتئینها در واقع بخش اصلی اعضای بدن، بافتهای نرم و مایعات بدن را تشکیل می دهند که از اجزای ساختمانیای به نام اسیدهای آمینه تشکیل شدهاند. ترکیب اسیدهای آمین هدر جیرههای غذایی نقش به سزایی در تعادل غذایی رشد مناسب قزلآلای رنگینکمان دارد، به طوری که امروزه فرمولهای غذایی در اغلب کارخانجات تولید غذای آبزیان بر اساس تعادل مواد معدنی نوشته میشوند (Higgs et al, 1995). عمده منابع تامین پروتئین در جیره غذایی قزلآلای رنگینکمان شامل آرد ماهی، آرد سویا، مخمر، گلوتن ذرت، آرد گوشت و آرد خون میباشد.
چربیها و اسیدهای چرب را میتوان از دیگر ترکیبات مهم غذایی قزلآلای رنگینکمان دانست که به عنوان مهمترین منبع تولید انرژی در جیره غذایی استفاده میشوند. چربیها همچنین به عنوان منبع تامین اسیدهای چرب ضروری در ساختمان فسفولیپیدهای غشایی به کار رفته (Henderson et al, 1987) و حاملهایی جهت جذب ویتامین های محلول در چربی نظیر K، D و A رنگدانهها میباشند. ماهیان گوشتخوار مانند قزلآلای رنگینکمان بر اساس تحقیقات انجام شده به چربیای در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از کل جیره غذایی نیاز دارند (Hanley, 1991؛ Stancheva et al, 2010). منابع اصلی چربی برای غذای ماهی عبارت از روغن ماهی، گوشت تازه، ماهی تازه و خرده های گوشت میباشند.
کربوهیدراتها یکی دیگر از اجزای جیرههای غذایی هستند که اجزای ترکیبات زیستی مختلف نظیر اسیدهای نوکلئیک و ترشحات موکوسی را تشکیل میدهد. معمولا پس از هضم و جذب تبدیل به قند ساده میشوند. نقش عمده کربوهیدراتها در تغذیه ماهی به عنوان یک منبع تامین انرژی ارزان قیمت بوده که البته موجب سهولت حرکت مواد در لوله گوارشی و چسبندگی پلتهای غذایی نیز میگردند. کربوهیدراتها عمدتا به صورت نشاسته مشتق شده از قسمت داخلی دانههای غلات در غذای آبزیان مورد استفاده قرار میگیرند (Nakervis et al, 2000).گلوتن گندم، نشاسته ژلاتینه میتوانند به عنوان مواد همبند در غذای قزلآلای رنگینکمان استفاده شده و سبب قوام غذا در آب شوند (Wilson, 1994؛ Erfanullah and JAfri, 1998).
ویتامینها دیگر ترکیبات حیاتی جیرههای غذایی هستند که نقش ساختمانی و انرژیزایی نداشته ولی کمبود آنها موجب اختلالات شدید بافتی و حتی مرگ میشود. تعداد ۱۵ نوع ویتامین برای حیات طبیعی شناخته شده که به مقدار کم مورد نیاز هستند (Hilton, 1989) که یا در داخل بدن ماهی ساخته نشده و یا به مقدار کم ساخته میشوند (افشار مازندران، ۱۳۸۱). بنابراین لازم است که تمام جیرههای غذایی را با کمک مکملهای ویتامینی به شکلی غنی نمود که قادر به رفع تمام نیازهای پرورش ماهیان باشند (Lee and Kim, 2009).
مواد معدنی یکی دیگر از اجزای ضروری غذای آبزیان هستند که به دو دسته عناصر پرمصرف شامل کلسیم، پتاسیم، سدیم، فسفر، منیزیم، کلر و گوگرد و عناصر کممصرف شامل آهن، مس، کبالت، منگنز، ید، روی، مولیبدن، سلینم، کلر، فلور، وانادیوم، قلع، آرسنیک و نیکل تقسیم میگردند (احتشامی، ۱۳۸۶). این عناصر در اعمال حیاتی بدن از قبیل استحکام اسکلت خارجی، فعالیت دستگاه عصبی، غدد درون ریز، اجزا تشکیل دهنده رنگدانه های خونی و ایجاد تعادل در واکنش های اسید و باز (به عنوان بافر) و موازنه اسمزی نقش دارند (Gyvglyanv and Mylvard, 1984؛ Watanabe et al, 1989؛ Hayashi, 2001).
البته آبزیان قادر هستند که مواد معدنی را نه تنها از طریق غذا بلکه از طریق آب نیز جذب نمایند. به همین دلیل تخمین مقدار درست نیاز آنها برای بدن کار بسیار مشکلی خواهد بود. به طور کلی نیاز به مواد معدنی در آبهای شیرین بیشتر از آبهای شور خواهد بود. بنابراین لازم است که غذای ماهیان آب شیرین را به کمک مکملهای معدنی به شکلی غنی نمود که قادر به تامین نیازهای زیستی ماهیان طی دوره پرورشی باشند.
منیزیم یکی از اجزای مکملهای معدنی است که در بسیاری از واکنشهای زیستی بدن آبزیان نقش دارد. حدود ۶۰ درصد از کل منیزیم بدن آبزیان در استخوانها قرار گرفته که حدود یک سوم آن با فسفات ترکیب شده که آزادانه در سطح ساختمان آنها باقی مانده است. منیزیم هم در داخل و هم در بیرون بافتهای نرم بافتها وجود دارد و برای نگهداری هموستاز داخل و خارج سلولی در ماهیها و سخت پوستان ضروری است (Pike and Brown, 1975؛ Moyle and Cech, 2000). علاوه بر این منیزیم برای فرایند تنفس سلولی ضروری بوده و در واکنش انتقال فسفات شامل تری آدنوزین، دی آدنوزین و مونو آدنوزین فسفات نقش دارد (Lall, 2002). منیزیم برای تمام واکنشهای مربوط به تیامین پیروفسفات و همچنین سوخت و ساز چربی، کربوهیدرات و پروتیینهای بدن نقش دارد (NRC, 2003). کمبود منیزیم در رژیم غذایی انواع ماهیان آب شیرین دارای عوارضی مانند رشد کم، بیاشتهایی، بیحالی، شلی عضلات، تشنج، انحنای ستون فقرات و تلفات به خاطر کمبود منیزیم در سرم خون، استخوان و تمام بدن است. قزلآلای رنگینکمان قادر به جذب منیزیم از طریق آب برای تامین بخشی از نیازهای سوخت و سازی بدن است. با این وجود لازم است که کمبود آن از طریق جیرها غذایی و به صورت مکمل در اختیار ماهی قرار گیرد تا بتواند نیازهای ماهی را برطرف نماید.
امروزه از فنآوری نانو به عنوان یک تکنولوژی کلیدی و تاثیرگذار بر علم و صنعت یاد میشود (Gref et al, 1994). بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از برنامههای تحقیقاتی و صنعتی در زمینه استفاده از فنآوری نانو حمایت میکنند (Rajesh et al, 2008). اندازه کوچک این ذرات میتواند به تغییرات اساسی در ساختار و خواص این عناصر منجر شود، به طوری که تا به امروز صدها تولیدات جدید برای اهداف مختلف در زمینه فنآوری نانو ساخته شده است (Grifit et al, 2009). ورود این فناوری به عرصه آبزیپروری و استفاده کاربردی ازآن در بسیاری از کشورها گسترش یافته است (Terry et al, 2009).
د - اهمیت و ضرورت انجام تحقیق (شامل اختلاف نظرها و خلاءهای تحقیقاتی موجود، میزان نیاز به موضوع، فواید احتمالی نظری و عملی آن و همچنین مواد، روش و یا فرایند تحقیقی احتمالاً جدیدی که در این تحقیق مورد استفاده قرار میگیرد:
ماهی قزلآلای رنگینکمان به لحاظ ارزش غذایی بالا و سازشپذیری زیاد نسبت به تغییرات محیطی به عنوان یکی از گونه های با ارزش ماهیان در صنعت آبزیپروری مورد توجه قرار گرفته است. این ماهی برای رشد مناسب و رسیدن به بالاترین وزن در پایان دوره پرورش نیازمند غذای مناسب با اجزای مورد نیاز در طول دوره پرورشی میباشد (Hunt, 1993). مواد معدنی در بین اجزای غذایی نقشهای بسیار کلیدی را در بدن ماهی ایفا میکنند که از آن جمله میتوان به تاثیر بر ساختار اسکلتی، حفظ تعادل اسمزی، جابجایی آب و مواد محلول در بدن، شرکت در فعالیتهای آنزیمی و همچنین سوخت و ساز طبیعی اشاره نمود (Elliott, 1973؛ Ogino et al, 1978 Knox et al,. 1981؛ Satoh et al,. 1983). بنابراین کمبود مواد معدنی در جیره غذایی با نقصانهایی در پرورش آبزیان همراه خواهد بود.
در بحث روایی (اعتبار) سؤال اصلی آن است که آیا محقق در حال اندازهگیری دقیق و درست همان چیزی است که در اندیشه اندازهگیری آن است؟ به عبارت دیگر روایی تعیین میکند که ابزار تعیین شده تا چه حد مفهوم خاص مورد نظر را اندازه میگیرد. هدف اصلی از سنجش وسیله اندازهگیری آن است که وسیله اندازهگیری بتواند ویژگی مورد نظررا واقعاً اندازه بگیرد نه ویژگی دیگری را. (مهدی زاده و حسینی، ۱۳۸۸) دراین تحقیق با توجه به استاندارد بودن پرسشنامهها و تکرار آن در تحقیقات مشابه و نیز به صورت قضاوتی توسط گروه خبرگان (استاد راهنما, استاد مشاور و …) روایی آنها مورد تائید قرار گرفت.
منظور از پایایی ثبات وسیله اندازهگیری است. اگر آزمودنی را چند بار تکرار کنیم و در همه موارد نتایج یکسان باشد، در این صورت ابزار دارای پایایی است. بهطور خلاصه پایایی ثبات ابزار یا وسیله اندازهگیری در طول زمان است. (مهدی زاده و حسینی ۱۳۸۸)
برای برآورد پایایی از ضریب آفای کرونباخ استفادهشده، درواقع در مورد پرسشنامههایی که پاسخهای چند گزینه ایای دارند استفاده از فرمول ضریب آلفای کرونباخ توصیه شده است.
بنابر نتایج مربوطه از ۲۰ پرسشنامه بررسی شده با توجه به اینکه ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه کیفیت زندگی کاری به میزان ۸۵/۰ دست آمده است. (که خروجی spss آن در جداول ضمیمه ۱ آورده شده است) و برای پرسشنامه تعهد سازمانی این ضریب ۸۶/۰ به دست آمده است. (که خروجی spss آن در جداول ضمیمه ضمیمه ۱ آورده شده است) که در هر دوبیش از ۷۵/۰ است لذا پرسشنامهها از پایایی مطلوب برخوردار هستند.
۳-۹- متغیرها:
متغیر مستقل آن متغیری است که محقق تأثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار میدهد و متغیر وابسته آن متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر میکنند. در این تحقیق کیفیت زندگی کاری بهعنوان متغیر مستقل و انواع تعهد سازمانی (تعهد عاطفی، تعهد مستمر، تعهد هنجاری) بهعنوان متغیر وابسته در نظر گرفتهشده است.
۳-۱۰- روشهای آماری تجزیه تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیهها:
دو دسته پردازش اصلی بهطور عمده درتحقیقات مختلف بر روی دادهها انجام میشود. برای این کار از آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده میگردد.
با بهره گرفتن از آمار توصیفی که معمولاً به توصیف دادهها میپردازد از شاخصهای تمایل مرکزی و شاخصهای پراکندگی برای بیان دادههای جمع آوریشده به کمک نرمافزار Excel استفاده میشود.
آمار استنباطی به آزمون فرضیههای موردبررسی در تحقیق پرداخته میشود (با کمک ضریب همبستگی اسپیرمن و آزمون فریدمن) و با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS دادههای جمع آوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد و وجود رابطه و ضریب همبستگی بین متغییرها بر رسی میشود که این کار در دو مرحله انجام میشود، در مرحله اول شاخصهای کیفیت زندگی کاری از طریق آزمون فرید من رتبه بندی شده و وضعیت آنها مشخص میگردد و در مرحله دوم اثبات فرضیهها با بهره گرفتن از آزمون اسپیرمن صورت میگیرد.
فصل چهارم
یافتههای پژوهش
۴-۱- مقدمه
مطالب تئوری و نظری بدون انجام تحقیق میدانی قابل استناد و بهرهبرداری نخواهد بود. بنابراین جمع آوری صحیح اطلاعات و تجزیه و تحلیل دقیق و موشکافانه در یک ارتباط دو سویه مطالب تئوری و نظری را غنا خواهد بخشید. یکی از مهمترین قسمتهای هر کار تحقیقی، تجزیه و تحلیل دادههای گردآوری شده است. چرا که ممکن است عدم دقت در تجزیه و تحلیل دادهها منجر به نتیجهگیری غلط و تعمیم نادرست آنها گردد. محقق بهمنظور بالا بردن میزان دقت در تجزیه و تحلیل دادهها و نتیجهگیری صحیح با حوصله و با مشاوره با استادان و متخصصان آمار به تجزیه و تحلیل دادهها پرداخته است. با توجه به مبانی نظری تحقیق در فصل اول و دوم و روش تحقیق ارائه شده در فصل سوم در ادامه به تجزیه و تحلیل نتایج خواهیم پرداخت. ابتدا نتایج توصیفی و سپس تحلیل استنباطی آورده شده است.
۴-۲- توصیف متغیرهای پرسشنامه
۴-۲-۱- وضعیت تأهل پاسخدهندگان:
جدول ۴-۱: توزیع فراوانی وضعیت تأهل در بین پاسخدهندگان | ||
گزینه | فراوانی | درصد فراوانی وضعیت تأهل |
متأهل | ۱۲۴ | ۷۰٫۹% |
مجرد | ۵۱ | ۲۹٫۱% |
جمع | ۱۷۵ | ۱۰۰% |
با توجه به جدول ۴-۱ در حدود ۷۱% از پاسخدهندگان متأهل و ۲۹% درصد نیز مجرد بودهاند. نمودار ۴-۱ نیز موید این موضوع میباشد.
نمودار ۴-۱- توزیع فراوانی وضعیت تأهل در بین پاسخدهندگان
با توجه به تحلیلهای آماری صورت گرفته روند رو به رشدی در پژوهشهای ایرانیان در دهه اخیـر علـی الخصـوص در سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ مشاهده میگردد. با این وجود همچنان خلاءهایی در برخی زمینه مشاهده مـیگـردد. در ایـن مطالعه مشاهده شد که بیشترین فعالیتهای انجام شده مرتبط با هیدرات گازی در ایران، مربوط به تعادلات فازی و سینتیک تشکیل و تجزیه هیدرات میباشد. در بخش کاربردهای نوین هیدرات گازی نیز روند فزایندهای مشاهده می شود، امّا در بخشهایی نظیـر اکتشاف و بهرهبرداری از منابع طبیعی هیدرات فعالیتی صورت نگرفته است که باتوجـه بـه ظرفیـت عظـیم ایـن منـابع، توجـه بیشتری در این خصوص لازم است. نکته جالب در پژوهشهای هیدرات در منابع خارجی این است که بیشتر این پژوهشها توسط محققین ایرانی صورت گرفته است، ایران رتبه نخست ذخایر گاز طبیعی جهان را داراست پس بیشتر از سایر کشورها باید سرمایه گذاری در بخشهای مختلف جلوگیری از هیدرات انجام دهد و این امر سبب شده تا محققین ایرانی پیشتاز علوم هیدرات باشند. علت بعدی این امر نیز به خاطر افزایش شدید هیدرات در لولههای گاز به خاطر موارد زیر میباشد :
چهار فصل بودن ایران
ناهمواری زمین و کوهستانی بودن ایران
هزینههای بالای واحدهای نم زدایی
تکنولوژیهای پایین
نم زدایی گاز
TEG بیشترین استفاده را در نمزدایی گاز طبیعی دارد. این ماده با معیارهای ذکر شده تطابق دارد و نسبت به دیگر گلایکولها دارای مزیتهایی است. در مقایسه، DEG کمی ارزانتر از TEG است. با این حال، از آنجا که فشار بخار بالایی دارد، مقدار اتلاف آن نیز زیاد است. TEG تمایل کمتری برای ترکیب با آب دارد، در نتیجه کاهش دمای شبنم آن کمتر است. تترا اتیلنگلایکول (TREG) گرانتر و گرانروتر از TEG است. گرانروی بالا به معنای هزینه های زیاد پمپاژ است. از سوی دیگر، TREG فشار بخار کمتری دارد و در نتیجه اتلاف آن نیز کمتر خواهد بود. این روش در بعضی مواقع عملی نبوده و از لحاظ اقتصادی هم مقرون به صرفه نیست. برای مثال در خطوط لوله دریایی انتقال جریانهای سه فازی گاز طبیعی، نصب یک واحد نمزدایی در ابتدای خط لوله(روی سکو) بسیار مشکل، پرهزینه و در بعضی مواقع غیر ممکن است.
از لحاظ اقتصادی جایی که خصوصیات آبگیری مهیا باشد استفاده از خشک کنندههای مایع ترجیح داده میشوند. دستگاههای مربوط به خنک کنندههای مایع برای عملیات و نگه داری راحت تر میباشند و میتوان آنها را به صورت خودکار در مدار قرار داد. به طور مثل میتوان سیستم گلایکول را برای یک چاه تولیدی به کار گرفت.
مواد جاذب الرطوبت مایع را میتوان برای گازهای ترش بکار برد به شرطی که در طراحی مواردی از قبیل حلالیت گازهای اسیدی در مواد جاذبه الرطوبت را مدنظر قرار داد.
خشک کنندههای جامد عملاً در کارخانههای بازیافت مایعات هیدروکربوری که دارای شرایط نقطه شبنم خیلی پایین هستند به کار برده میشوند.
در شرایط غیرتبرید استفاده از گلایکول باعث میشود که جداسازی با مشکل مواجه شود بنابراین در اینگونه موارد از مواد تقلیل دهنده نقطه تشکیل هیدرات(مواد بازدارنده از تشکیل هیدرات) استفاده میشوند.
مقاومت های انتقال جرم و حرارت هیدرات
انتقال حرارت، انتقال جرم و واکنش تشکیل هیدرات عواملی میباشند که در کنار تعادل ترمودینامیکی اثرات بسیار مهمی بر سرعت تشکیل و رشد هیدرات ایفا کرده و به همین دلیل در بررسی تشکیل هیدرات تئوریهای مختلفی ارائه گردیدهاند. مقاومتهای مربوط به انتقال جرم از فاز گاز به سطح مشترک، سطح مشترک به فاز مایع، از فاز مایع به سطح بیرونی هیدرات و از سطح بیرونی به سطح در حال رشد ذره هیدرات در کنار مقاومت مربوط به واکنش بر روی سطح جامد نشان از پیچیده بودن مطالعه تشکیل هیدرات میباشند. در بررسی پیش رو با دلایل متعدد نشان داده شده است که از میان مقاومتهای ذکر شده، مقاومت انتقال جرم در سطح مشترک گاز- مایع محدود کننده سرعت تشکیل هیدرات در زمان مرحله رشد خواهد بود. برای این منظور مطالعه جامعی بر روی نتایج کارهای به چاپ رسیده انجام شده و مدلی مشابه با آنچه اسکوبوگ پیشنهاد نموده است، حاصل گردید. مدل ارائه شده بر اساس ضریب انتقال جرم محلی مربوط به سطح مشترک گاز- مایع بوده و تمایز آن با مدل اسکوبوگ در محاسبه غلظت در فاز مایع است که مقدار غلظت مولکولهای گاز در فاز مایع با بهره گرفتن از فرض تعادل پیشنهاد گردیده است.
نرخ تشکیل هیدرات توسط مکانیسم انتقال جرم کنترل شده و هر چه انتقال حرارت سریعتر انجام گیرد هیدرات تشکیل شده پایدارتر است.
در بررسی مقاومتهای موجود در تشکیل هیدرات و بررسی آن نشان داده شده که فرایند تولید هیدرات از گازهای موجود در گاز طبیعی فرآیندی است که توسط انتقال جرم مربوط به سمت مایع در سطح مشترک گاز- مایع کنترل میگردد و سایر مقاومتها در مسیر تشکیل هیدرات در برابر این مقاومت قابل صرف نظر کردن میباشند. نتیجه این بررسی نشان داد که مدل پیشنهادی اسکوبوگ دارای فرضیات مناسبی بوده امّا مقدار نیروی محرکه فرض شده در مدل اسکوبوگ میبایست تصحیح گردد. نیروی محرکه برای تشکیل هیدرات را میتوان به اختلاف مقدار بین غلظتهای مولکولهای گاز در شرایط آزمایش و مقدار غلظت همین مواد در شرایط تعادلی مرتبط دانست.
مقاومتهای انتقال حرارت لوله متأثر از پارمترهای دمایی خود لوله در داخل و بیرون از آن است. هرچند سهم مقاومتهای درون لوله کم است امّا با ایجاد اختلاف دما عامل هسته زدایی و رشد کریستالها را میتوان به تأخیر انداخت. ایجاد اختلاف دما خود با روشهای داخل و خارج از لوله صورت میگیرد که روشهای بیرونی بخاطر کنترل دقیقتر و ایمنی لوله بهتر میباشند. افزایش دمای لوله میتواند ما را از شرایط تشکیل دور کند ولی توجه به پارامترهای اتلاف گرما هرچند سهم ناچیزی باشد نیز حائز اهمیت میباشد.
مدل سازی قطاعی از لوله دارای هیدرات
با بهره گرفتن از محاسبات تبخیر ناگهانی از نتایج به دست آمده مشاهده میشود که با به کار بردن روش مینیمم سازی در محاسبات تعادل فازی سیستمهای حاوی هیدراتهای گازی هم میتوان به نتایج دقیقی دست یافت. در این حالت سرعت محاسبات افزایش یافته و مشکلات ناشی یک فاز در طول محاسبات از بین میرود و میتوانیم در شبیه سازی از یک ترکیب شونده گازی درون لوله استفاده کنیم. این سیستم نسبت به ترکیب شوندگان دیگر دارای کمترین درصد خطای ممکن یعنی ۴/۲% میباشد، از آنجایی که حجم کمتری گاز در قطاع مدل شده داریم و بیشتر گاز از متان تشکیل شده است میتوان به دقت بالای شبیه سازی اشاره نمود.
معادلات حاکم جرم، انرژی و حرارت در یک زمان حل شدند که دقت بالای همگرایی ۰۱/۰ در حلکننده خطی و غیر خطی به صحیح بودن مدل ارائه شده، دقت در مرزها و شرایط اولیه، اجرای صحیح شبیه سازی را تصدیق میکند.
در این تحقیق، به مدلسازی جریان آرام سیال نیوتنی که حاوی ذرات جامد آب به صورت یخ میباشد، با بهره گرفتن از بسته نرمافزاری کامسول پرداختیم. برای بررسی صحت نتایج مدلسازی، از نتایج تجربی موجود در تحقیقات قبلی گلیز و همکارن در سال ۱۹۹۹ و ۲۰۱۳، استفاده گردید. نتایج بدست آمده از این مقاله میتواند برای نظارت و کنترل ته نشست ذرات جامد در هنگام جریان دو فاز گاز و جامد در طول لولههای انتقال گاز، پالایشگاهها و میدانهای گازی و حتی چاههای افقی تولید نفت مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج به شرح زیر میباشند:
نتایج مدلسازی کسرحجمی فاز پراکنده، غلظت فاز پیوسته و غلظت فاز پراکنده در مقطع پایین لوله با نتایج تجربی مقایسه شدند که نتایج از دقت خیلی خوبی برخوردار بودند که تاییدی بر پژوهش بود.
شبیه سازی گرافیکی برای اولین بار به خوبی لایههای ته نشین شده ذرات جامد را نشان داد.
نتایج حاصل از مدلسازی نشان میدهد که از یک زمان به بعد، به شرایط پایا میرسیم، این موضوع بدان معناست که نرخ تهنشین شدن ذرات جامد در کف لوله، برابر با نرخ برخواستن ذرات از کف لوله حاوی جریان میباشد.
مشاهده میشود که غلظت ذرات جامد در ورودی لوله برابر با غلظت متوسط ذرات میباشد که وقتی به سمت انتهای لوله حرکت میکنیم، از غلظت ذرات جامد در بالای لوله کاسته شده و در عوض غلظت ذرات تهنشین شده افزایش مییابد. فقط در قسمت خروجی لوله است که بدلیل آشفتگی جریان، سرعت جریان افزایش یافته و غلظت ذرات جامد دچار کاهش ناگهانی میشود.
اگر سرعت متوسط جریان ورودی به لوله کاهش یابد، مقدار نیروهای پراکنده کننده کاهش یافته و نهایتاً غلظت بیشتر ذرات جامد در کف لوله را سبب میشود. این توانایی کمتر جریان با سرعت پایینتر را در جابجایی ذرات جامد نشان میدهد. کاهش بیشتر سرعت ورودی متوسط سبب میشود تا ذرات جامد یک لایه تهنشین شده لغزنده را در کف لوله تشکیل دهند، در حالیکه لایه بالایی از یک مخلوط ناهمگن مایع-گاز تشکیل شده است.
سرعت فاز پیوسته(گاز) عامل اصلی هسته زایی در جدارههای لوله شناسایی شد و میتوان گفت سرعت تأثیر زیادی در رشد کریستالها به اندازه دما و فشار ندارد.
فشار در طول لوله به صورت یکنواخت در حال کاهش است و همواره سبب تشکیل هیدرات میشود ولی در شکل۴-۷ دیده شد که افت ناگهانی فشار به رشد و تشکیل هیدرات بیشتر کمک میکند.
کف لوله همواره دارای فشار کمتری است که موجب کاهش دما در کف لوله میشود. دما نیز در طول لوله در حال کاهش است. کاهش دما شرایط تشکیل هیدرات را بهبود میبخشد پس باید با راهکارهایی مناسب سعی بر افزایش دمای کف لوله نمائیم.
تغییرات غلظت نیز برای فاز جامد در کف لوله همواره در حال افزایش است و در بالای لوله به شدت کاهش مییابد. نیروی گرانش تأثیر زیادی بر ته نشین شدن ذرات جامد دارد و به جامد اجازه حرکت بالک به صورت مستقیم در داخل لوله را نمی دهد. انتخاب عمق مناسب لوله در خاک در اینجا اهمیت بسزایی دارد.
شبکه انتقال گاز
استفاده از نرم افزار PipePhase برای اولین بار در تحقیقات داخلی نشان داد که دارای قدرت خوب محاسباتی برای شبیه سازی هیدرات و سایر مباحث شبکههای گازرسانی، انتقال، توپکرانی و… است.
با کاهش فشار مقدار ناچیزی از هیدرات تشکیل شده و عملاً راندمان واکنش پایین است که برای جبران کاهش فشار، کاهش دما اثر مثبتی بر روند افزایش تشکیل هیدرات دارد.
درست است افزایش فشار خود از عوامل تشکیل هیدرات میباشد امّا در یک نتیجه گیری برای اولین بار اثبات میشود که افت ناگهانی فشار بسیار مهمتر از افزایش فشار برای تشکیل هیدرات میباشد.
پایین آمدن ناگهانی دما در ابتدای خط و افت دما در انتهای خط، میزان تشکیل هیدرات را در انتهای خطوط انتقال گاز افزایش میدهد و برای جلوگیری از تشکیل باید وسایل گرمادهی بیشتر در انتهای خط قرار بگیرند.
بخاطر کاهش فشار و دما، آنتالپی یا مقدار گرمای واکنش در خط باید کاهش یابد امّا شبیه سازی نشان داد که انتهای شبکه که هیدرات تشکیل میشود این مقدار به خاطر گرمازا بودن واکنش تشکیل هیدرات در حال افزایش است.
مقدار دانسیته به خاطر افزایش جرم در حجم (ذخیره شدن مولکولهای گاز درون آب) و ویسکوزیته در مناطقی که هیدرات وجود دارد افزایش مییابد. دستگاه دانسیته متری با اندازه گیری مقدار دانسیته جریان میتوان در خط لوله به راحتی نواحی تشکیل هیدرات را پیدا کرد و در آن مناطق از بازدارنده یا هیترهای گرمایی استفاده کرد.
سرعت در لولههایی که هیدرات نداریم کاهش ناچیزی دارد امّا در مناطقی که هیدرات وجود دارد به خاطر بسته شدن مقطع پایینی لوله و فشار زیادی که در قبل از هیدرات و خروجی بعد از هیدرات داریم افت شدید فشار باعث بالارفتن سرعت در خط میشود. مرحله هسته زایی بسیار طولانی است امّا در مرحله رشد قالبهای هیدرات به صورت شعایی درون لوله آن هم بصورت منقطع و ناپیوسته بودن قالبها به خاطر همین افت فشار موجب کاهش سطح مقطع لوله و افزایش سرعت خواهد شد.
ناحیه فازی منحنی هیدرات میتواند به انتخاب بازدارنده با غلظت یا درصد وزنی صحیح در جلوگیری از تشکیل هیدرات به ما کمک نماید.
در نمودار ۴-۲۳ تا ۴-۲۵ نشان داده شد که میتوانیم با تزریق بازدارنده منحنی تشکیل هیدرات را جابجا کنیم و مانع از تشکیل هیدرات شویم.
انتخاب بازدارنده برتر
بازدارندههای ترمودینامیکی به مقدار قابل توجهی به سیستم اضافه میشوند(اغلب بیشتر از ۵۰%وزنی) و شرایط تعادل ترمودینامیکی سیستم را به سمت کاهش دمای تشکیل هیدرات تغییر میدهد. الکلها، گلایکولها و نمکها نمونههایی از این نوع بازدارنده میباشند. بازدارندههای سنتیکی مواد شیمیایی هستند که نرخ تشکیل هیدرات را کاهش میدهند و اجازه میدهند که هیدراتهای کوچک که تشکیل شده امّا از به هم چسبیدن کریستالها به یکدیگر و تشکیل ذرات بزرگتر جلوگیری میکند. نرخ تزریق این نوع بازدارندهها در حدود ۱-۱/۰% وزنی میباشد که در مقایسه با بازدارندههای ترمودینامیکی بسیار ناچیز است. پلی وینیل پیرولیدن و پلی وینیل کپرولاکتون نمونههایی از این نوع بازدارنده میباشند در ادامه انواع مختلف از بازدارندهها، میزان اثر و نرخ مصرف هرکدام را بیان میکنیم.
کاربردیترین روش برای جلوگیری از تشکیل هیدرات، اضافه کردن مقدار قابل توجهی از الکلها(متانول)، گلایکولها(اتیلن گلایکول، مونو و تری اتیلن گلایکول) و یا نمکها(کلرید سدیم و کلرید کلیسیم) در غلظتهایی به اندازه کافی بالا(به عنوان نمونه۶۰-۱۰% وزنی برای متانول) به جریان آب/گاز میباشد.این مواد شیمیایی بازدارندههای ترمودینامیکی نامیده میشوند و باعث تغییرمکان هندسی نقطه تشکیل هیدرات به سمت چپ نمودار فازی هیدرات شده و بر روی شرایط ترمودینامیکی حاکم بر سنتیک تشکیل هیدرات اثر میگذارند این بازدارندهها به این صورت عمل میکنند که نقطه تشکیل هیدرات را به نقطهای با دمای پایین تر یا فشار بالاتر، در خارج از ناحیهایی که دما و فشار به صورت ترمودینایکی برای تشکیل هیدرات پایدار باشد، منتقل میکنند.
فرایند انتخاب بازدارندههای ترمودینامیکی اغلب در برگیرنده مقایسه بسیاری از فاکتورها از قبیل هزینه عملیاتی و سرمایه گذاری، خواص فیزیکی(دانسیته و ویسکوزیته)، سمّی بودن و ایمنی، جلوگیری از خوردگی، ظرفیت آب زدایی گاز و… میباشد. به هرحال فاکتور اصلی در انتخاب بازدارندههای ترمودینامیکی، بازیابی و احیاء این نوع بازدارندهها میباشد که آیا ماده شیمیایی مصرف شده میتواند بازیابی و مجدداً تزریق شود و یا خیر؟ اغلب وقتی متانول به عنوان بازدارنده مورد استفاده قرار میگیرد، یک هزینه قابل توجهی در کنار هزینه زیاد متانول مصرفی که ناشی از واحد احیا میباشد، همراه میشود. در بسیاری از موارد نیز از تشکیل توپیهای هیدرات به واسطه اضافه کردن گلایکولها(معمولا اتیلن گلایکول)به دلیل هزینه پایین، ویسکوزیته پایین و حلالیت کم در هیدروکربنهای مایع استفاده میشود، امّا به منظور اثر بیشتر گلایکولها باید با نرخی بیشتر از ۱۰۰% وزنی آب اضافه شوند و از آنجایی که گلایکولها بازدارندههای گرانی هستند، برای واحد احیاء نیازمند هزینه سرمایه گذاری بیشتری هستند. مشکل بازدارندههای ترمودینامیکی(متانول و مونو اتیلن گلایکول) نه فقط دانسیته نسبتاً پایین است بلکه این مشکل نیز وجود دارد که اینگونه مواد شیمیایی علاوه بر فاز آب در فاز هیدروکربنی نیز حل میشوند و به طور طبیعی نمیتوانند به اندازه کافی با فاز آب تماس داشته باشند چرا که در تماس با فاز آب قادر به مصرف آب میباشند و این عمل است که باعث جلوگیری از تشکیل هیدرات میشود، بنابراین مقدار قابل توجهی از این نوع بازدارندهها باید به سیستم تزریق شود که دیگر در فاز هیدروکربنی حل نشود.
مایعات یونی و نمکها مانند NaCL،KCL،KBr و… با ایجاد برهمکنش با دو قطبیهای آب موجب جلوگیری از تشکیل هیدرات میشوند. مکانیزم عملکرد این بازدارندهها بدین صورت میباشد که با جذب مولکولهای آب مانع از چسبیدن مولکولهای آب به گاز و تشکیل هیدرات میشوند. جهت خارج شدن نمک و یا مایعات یونی از ساختار میبایستی دما کاهش یابد، از اینرو استفاده از این بازدارندهها منجر به افت دمای تشکیل هیدرات میشود.
تزریق بازدارندههای نمکی با درصد وزنی مختلف در محدوده مناسبی از تشکیل هیدرات با نرم افزار CSMHYD بدست آمد.
تزریق بازدارندههای گلایکولی با نرم افزار WatGas نیز در یک خط لوله انجام گرفت.
مقایسه نتایج بازدارندهای نمکی و گلایکول در مزایا و معایب نشان داد که گلایکولها دارای برتری بیشتری به نمکها هستند.
انتخاب بازدارنده وابسته به شرایط مختلف دما و فشاری است امّا در یک رتبه بندی، انتخاب بازدارنده برتر به صورت زیر است.
تعاملات دوستانه
چشم انداز/ اطلاعات مشترک
استفاده از فناوری ارتباطات به روز
اندازه گیری عملکرد
انتظارات واقع بینانه از نتایج BPR
اعتماد بنفس و اطمینان
ارتباطات باز
پذیرش IT
توانمند سازی کارکنان
ارتباطات مکرر با تیم BPR و کاربران
عملکرد کار گروهی
اعتماد بنفس و اطمینان در زیر دستان
آموزش و تعلیم و تربیت به موقع
محیط شرکت
استفاده مؤثر از ایده های زیر دستان
بازشناسی در میان کارکنان
عوامل شکست BPR
مقاومت در برابر تغییر
ترس مدیریت میانی بخاطر از دست دادن قدرت
ترس کارمندان بخاطر از دست دادن شغل
شک و تردید در مورد نتیجه پروژه
احساس ناراحتی بخاطر محیط جدید کاری
شکل ۲- ۷- عوامل مؤثر بر موفقیت و شکست BPR
منبع : عبدولوند، البدوی و فردوسی(۲۰۰۸)
۲-۲۲-۲- دیدگاه جعفری، اخوان و رضائی نور
جعفری، اخوان و رضائی نور (۱۳۸۸)، عوامل مؤثر بر موفقیت اجرای مهندسی مجدد را در یکی از شرکت های وابسته به صنایع دفاعی را شناسایی کرده و آنها را در سه فاکتور اصلی جمع بندی کرده اند :
بسترسازی مناسب با مشارکت کارکنان
کاهش مقاومت در برابر تغییر
احساس ضرورت ایجاد تغییر
۲-۲۲-۳- دیدگاه محققان BPR
اگر چه بسیاری از شرکت ها به طور جدی بدنبال مهندسی مجدد هستند، شواهد نشان می دهد که بسیاری از تلاش ها انتظارات اصلی را برآورده نمی کند. در واقع مطالعات اخیر نشان می دهد که ۶۰-۸۰ درصد از برنامه های مهندسی مجدد ناموفق بوده است. چندین عامل حیاتی برای موفقیت تلاش BPR یافته شده است. فلتز و کاروپان اشاره می کنند : هرچند که دریافت منابع برای انجام پروژه مهندسی مجدد کار سختی است؛ اما به نظر می رسد استقرار منابع بیشتر کلید موفقیت مهندسی مجدد است. نویسندگان اصول برجسته ای از : آینده نگری[۱۳۵]، برنامه ریزی، گشایش[۱۳۶]، بازبودن[۱۳۷] و ارتباطات[۱۳۸] را به عنوان عوامل حیاتی که در عملکرد و پیاده سازی BPR بکار می رود مطرح کرده اند. بسیاری از مطالعات اخیر به بررسی موفقیت یا شکست BPR پرداخته اند و شناسایی کرده اند عوامل مؤثر خاصی که اصول بالا را تأیید می کند. چکیده ای از این عوامل مؤثر در جدول ۲- ۱۱ آمده است (مک آدام و دوناگی،[۱۳۹]۱۹۹۹).
جدول ۲- ۱۱- عوامل موفقیت شناسایی شده برای بکارگیری BPR
عوامل مؤثر بر BPR | محققان |
تعهد/ پشتیبانی مدیریت ارشد | Hall et al. (1993), Feltes and Karuppan (1995), Maull et al. (1995), Holland and Kumar (1995), Kotter (1995), Grover et al. (1995), Alavi andYoo (1995) |
آموزش موثر تیم مهندسی مجدد | Leith (1994), Feltes and Karuppan (1995), Alavi and Yoo (1995), Grover et al. (1995) |
هدفگذاری فرآیندهای صحیح که باید مهندسی مجدد شده باشند | Leith (1994), Holland and Kumar (1995), Hyde (1995) |