گفتار دوم: صدور رای خارج از موضوع داوری. ۵۷
بند اول: شرایط موضوع داوری ۵۸
بند دوم: مصادیق موضوعات غیر قابل ارجاع به داوری ۵۹
گفتار سوم: اصدار رأی خارج از حدود اختیارات داوری ۶۲
گفتار چهارم: صدور رأی داور پس از انقضای مدت داوری ۶۴
گفتار پنجم: مخالفت رأی داور با موارد ثبت شده در دفتراملاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ۶۶
بند اول: بطلان رأی داور به سبب مخالفت با مندرجات دفتراملاک ۶۶
بند دوم: بطلان رأی داور به سبب مخالفت با سند رسمی تنظیم شده بین طرفین دعوا ۶۷
بند سوم: بطلان رأی داوری به سبب مخالفت با مقررات مربوط به اموال غیر منقول ۶۸
گفتار ششم: عدم جواز داور یا داوران در صدور رأی. ۶۹
بند اول: شرایط اشخاصی که به عنوان داور انتخاب میشوند ۶۹
بند دوم: عدم اهلیت مطلق برای داوران ۶۹
بند سوم: عدم اهلیت نسبی برای داوران ۷۰
گفتار هفتم: عدم اعتبار قرارداد رجوع به داوری ۷۲
مبحث سوم: قواعد دادرسی حاکم بر دعوای ابطال و آثار آن ۷۳
گفتار اول: مهلت و مرجع صالح برای رسیدگی ۷۳
بند اول: مهلت طرح دعوای ابطال ۷۳
بند دوم: مرجع صلاحیتدار برای رسیدگی به دعوای ابطال ۷۸
بند سوم: ذینفع و خوانده دعوای ابطال ۸۲
بند چهارم: مالی یا غیر مالی بودن دعوای ابطال ۸۴
گفتار دوم: تشریفات رسیدگی به دعوای ابطال ۸۵
بند اول: لزوم تقدیم دادخواست ۸۵
بند دوم: لزوم تشکیل جلسه دادرسی ۸۸
بند سوم: لزوم اخذ تامین در دعوای ابطال ۹۱
گفتار سوم: آثار ابطال رأی داوری ۹۲
بند اول: اثر رأی باطل شده ۹۲
بند دوم: تصحیح، تفسیر و تکمیل رأی داوری ۹۳
بند سوم: درخواست توقف اجرای رأی داوری ۹۵
گفتار چهارم: رسیدگی به ماهیت دعوا پس از ابطال رأی داوری ۹۶
گفتار پنجم: ابطال بخشی از رأی داور و سرایت آن به بخشهای دیگر ۱۰۰
گفتار ششم: تأثیر دعوای ابطال در اجرای رأی داوری ۱۰۲
نتیجهگیری و پیشنهادات ۱۰۵
منابع و مأخذ ۱۰۷
چکیده:
نهاد داوری از قدیم الایام مورد توجه مردم بوده و با توجه به مزیتهای آن بردادرسیهای قضایی، در بعد داخلی از اهمیت ویژه در کشور ما برخودار است. هدف این نهاد، رأی داوری است و با صدور رأی داوری این نهاد به هدف غایی و نهایی خود میرسد. البته برای این رأی نیز اوصاف و شرایطی از جمله موجه و مدلل بودن، قصد انشاء وغیره در نظر گرفته شده است که با وجود تمام این اوصاف و ویژگیها رأی داوری مورد قبول قرار میگیرد و در صورت مخالفت رأی داور با قوانین موجد حق و یا اینکه صدور رأیی توسط داور خارج از موضوع داوری و حدود اختیارات خود و یا پس از انقضای مدت داوری باشد رأی داور ابطال خواهد شد. طرح دعوای ابطال رأی داور نیز واجد شرایطی است که از جمله مهلت طرح دعواست که این مهلت در قانون آیین دادرسی مدنی پیشبینی شده و برای طرح دعوای ابطال نیز باید به دادگاهی که دعوا را ارجاع به داوری کرده یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد مراجعه کرد. دعوای ابطال رأی داوری همانند هر دعوای دیگری برای خود ذینفع وخوانده دارد. ذینفع در دعوای ابطال نوعاً محکوم علیه رأی داوری و خوانده نیز تمام افرادی هستند که در جریان صدور رأی حضور داشتهاند و رسیدگی به این دعوا نیز مستلزم رعایت تشریفات مقرر در قانون آیین دادرسی مدنی و در مواردی قانون داوری تجاری بین المللی است.
در این مختصر سعی بر آن شده است تا در حد امکان با بهرهگیری از قوانین و کتب حقوقی و سایر منابع مرتبط، به تجزیه وتحلیل موضوع پرداخته و با انعکاس اهمیت موضوع داوری و نقش مهم آن در حل و فصل سریع اختلافات به بررسی وتبیین مفهوم بطلان و تأثیر آن بر آرای داوری ونیز به تبیین جایگاه واقعی این نهاد درجلوگیری از اطاله دادرسی و کاهش پرونده های قضایی و نهایتاً احقاق حق زیان دیده بپردازد.
واژگان کلیدی: داور، رأی داوری، بطلان، دعوای ابطال،
مقدمه
الف) بیان مسئله
داوری یکی از ریشه دارترین شیوههای حل و فصل دعاوی و اختلافات در میان عامه مردم است و از نهادهای بسیار دیرینه در ایران باستان و عربستان قبل از اسلام به شمار میآید. این نهاد یکی از احکام امضایی شرع مقدس است. با توجه به ارزش روز افزون داوری، آشنایی با این نهاد اهمیت ویژهای دارد. در کشور ما با وجود تصویب مقرررات مربوط به داوری در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال ۱۳۷۹ و همچنین اصلاحات بعدی در سال ۱۳۸۱، که باب هفتم آن اختصاص به مقررات داوری دارد طی مواد ۴۰۴ الی ۵۰۱ به آن اشاره شده، در مقایسه با کشورهای پیشرفته به لحاظ استقبال مردم کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
در هر حال در کنار این قانون در ایران، قانون برجسته دیگر ی وجود دارد که به قواعد و مقررات داوری و به دعاوی خاص تجاری بین المللی اختصاص دارد و آن قانون داوری تجاری بین المللی مصوب سال ۱۳۷۶ می باشد. این دو قانون که در حقیقت قواعد داوری داخلی ایران را تشکیل میدهند، دو سیستم داوری مستقل، جامع و کامل را میسازند و قواعد مختص شناسایی و اجرای رأی داوری را هم دارا هستند.
داوری در مفهوم حقوقی عبارت از این است که اصحاب دعوا به میل واراده خود موافقت کنند که به جای آنکه دعاوی آنها در مراجع دادگستری رسیدگی شود توسط افراد مورد اعتماد آنها صورت گیرد. مقصود از داوری، حل و فصل دعاوی بر طبق همان اصولی است که قضات در تصمیم گیری رعایت میکنند. قانون گذار انتخاب داور را از سه طریق پیش بینی نموده است. گاه ممکن است داور از طریق اصحاب دعوا و گاهی توسط شخص ثالث ویا از طریق دادگاه تعیین شود.
از طرفی داور باید دارای شرایط ثبوتی و سلبی برای انجام وظیفه داوری برخوردار باشد. به موجب ماده ۴۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی کلیه اشخاصی که اهلیت اقامه دعوا را دارند میتوانند با تراضی یکدیگر منازعه و اختلافات خود را اعم از اینکه در دادگاهها مطرح شده یا نشده باشد و در صورت طرح در هر مرحله از رسیدگی باشد، به داوری یک یا چند نفر ارجاع دهد. بعد از ارجاع امر داور یا داوران در محدوده مقررات داوری و موافقت نامه داوری به رسیدگی میپردازند. رأی داور همانند رأی دادگاه باید موجه و مدلل بوده و مخالف قوانین موجد حق نباشد. چنانچه رأی داور غیر موجه یا بدون دلیل یا مخالف قوانین موجد حق باشد ذینفع حق دارد ابطال رأی را از دادگاه درخواست کند.
درخواست حکم بطلان رأی داور مستلزم تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی نیست. شکایت نسبت به رأی داور اثر تعلیقی براجرای رأی داور ندارد و مانع اجرای آن نیست برای اعتراض به رأی داور قانونگذار در ماده ۴۸۹ موارد و جهاتی را پیش بینی کرده و تصریح نموده که رأی داور در هر یک از آن موارد باطل است و قابلیت اجرایی ندارد.
ب) سوألات تحقیق
مهمترین پرسشهای تحقیق عبارتند از:
۱- تفاوت بین مفاهیم بطلان و ابطال در چیست؟
۲- دعوای ابطال رأی داوری مالی است یا غیر مالی؟
۳- آیا درخواست حکم بطلان رأی داور، مستلزم درخواست و پرداخت هزینه دادرسی است؟
انتقال فضاهای خالی که شامل انتقال مواد است تا توسط ترکیبی از انتشار مولکولی در مایع بین حفره ها و انتشار در طول سطح جاذب در حفره ها جذب شوند.
جذب سطحی که شامل اتصال مواد به جاذب می باشد.
جذب سطحی می تواند در سطح خارجی جاذب و فضاهای ریز اتفاق بیفتد. از آنجا که جذب سطحی در چند مرحله اتفاق می افتد، مرحله ای که کمترین سرعت را دارد به عنوان مرحله محدود کننده شناخته می شود. در کل، اگر جذب فیزیکی روش اصلی جذب سطحی باشد، یکی از مراحل انتشار به عنوان مرحله محدود کننده می باشد چراکه نرخ جذب فیزیکی سریع است. در جایی که جذب شیمیایی روش اصلی جذب باشد، مرحله جذب سطحی به عنوان مرحله محدود کننده شناخته می شود.
مقدار ماده ای که توسط جاذب جذب می شود، تابعی از ویژگی ها و غلظت ماده جذب شونده و دما می باشد. ویژگی های ماده جذب شونده که در این زمینه مهم است شامل: انحلال پذیری، ساختار مولکولی، وزن مولکولی، قطبیت و اشباع هیدروکربنی می باشد. به طور عمومی مقدار ماده ای که جذب می شود، به عنوان تابعی از غلظت در دمای ثابت تعیین می شود و تابع بدست آمده ایزوترم جذب نامیده می شود. غلظت فازی ماده جاذب بعد از تعادل از رابطه ۲-۸ بدست می آید.
qe = (۲-۸)
که در این رابطه:
:qe غلظت فازی ماده جاذب بعد از تعادل (میلی گرم جاذب/ گرم ماده جذب شونده)
:C0غلظت اولیه جاذب (میلی گرم بر لیتر)
Ce: غلظت تعادلی جاذب بعد از جذب (میلی گرم بر لیتر)
V: حجم مایع در رآکتور (لیتر)
:m جرم جاذب (گرم)
مدل لانگمویر طبق رابطه ۲-۹ تعریف می گردد:
qe= qm(2-9)
که در این رابطه:
qe: مقدار ماده جذب شده به ازای واحد جرم جاذب
Ce: غلظت تعادلی ماده جذب شده در محلول
KL: ثابت لانگمویر
qm: بیشترین مقدار ظرفیت جاذب روی ماده جذب شونده مورد نظرمی باشد.
که معمولا این رابطه به صورت خطی زیر نوشته می شود:
= () +(۲-۱۰)
مدل متداول دیگری که از آن برای تعیین ایزوترم جذب سطحی استفاده می شود، مدل فروندلیچ می باشد. این مدل که رابطه ای تجربی را نشان می دهد، قادر به توصیف فرایند جذب ترکیبات آلی و غیر آلی بر روی انواع مختلفی از جاذب ها و بیو جاذب ها است. این ایزوترم به صورت زیر تعریف می شود:
qe=KfCe1/n (۲-۱۱)
که در این رابطه qe نشان دهنده مقدار ماده جذب شده به ازای واحد جرم جاذب، Ce غلظت تعادلی ماده جذب شده و n وKf ثابت های تجربی مدل فروندلیچ می باشند. با نوشتن رابطه ۲-۱۱ به صورت لگاریتمی، رابطه خطی زیر حاصل می شود:
Log qe = log Kf + log Ce (۲-۱۲)
با رسم نمودار log qe بر حسب log Ce خطی حاصل می شود که شیب آن برابر ۱/n و عرض از مبدا آن برابر log Kf است. در بیشتر مواقع در یک فرایند جذب مطلوب ثابت n فروندلیچ مقداری بین ۱ تا ۱۰ دارد و با افزایش این مقدار برهمکنش شدیدتری بین جاذب و ماده جذب شونده وجود دارد و در صورتی که n برابر ۱ باشد، جذب خطی بوده و انرژی یکسانی برای تمامی مکان های جذب وجود دارد و در حالی که n کمتر از ۱ باشد، شکل ایزوترم به صورت مقعر است (Febrianto et al., 2009).
۲-۳-۲-۲- مدل های تجربی برای مدلسازی نتایج آزمایشها
به منظور توصیف جذب فلزات بر روی انواع جاذب ها، مدل های تجربی بسیاری به وجود آمده اند که مدل های Adam-Bohart و توماس از جمله آنها می باشند.
۲-۳-۲-۲-۱- مدل Adam-Bohart
این مدل که برای توصیف رابطه بین C/C0 و t در سیستم های با جریان پیوسته به وجود آمده است (Baral et al., 2009) بر این فرض استوار است که تعادل آنی نبوده و بنابراین نرخ جذب متناسب با ظرفیت جذبی باقیمانده جاذب و غلظت ماده جذب شونده می باشد (Kalavathy et al., 2010). معادله (۲-۱۳) این رابطه را نشان می دهد:
ln () = kAB C0 t – kAB N0 () (۲-۱۳)
که در آن kAB (L/mg min)ثابت انتقال جرم، U0 (cm/min) سرعت ظاهری، z (cm) ارتفاع بستر، t(min) زمان، C و C0 غلظت ورودی و خروجی ماده ماده جذب شونده و N0 غلظت اشباع می باشد.
۲-۳-۲-۲-۲- مدل توماس
این مدل که از متداولترین روش های مورد استفاده برای توصیف فرایند های بیو جذب در سیستم های پیوسته با بستر ثابت می باشد (Calero et al., 2009) بر اساس فرضیات زیر استوار است:
نسبت حفرات ستون ثابت است.
در ستون با بستر ثابت پخش محوری و قطری به صورت ناچیز صورت می گیرد.
خصوصیات فیزیکی فاز جامد و مایع ثابت می باشد.
شرایط هم دما و هم فشار برقرار است.
فرایند جذب با یک واکنش شبه درجه دو توصیف شده و سینتیک لانگمویر برای جذب و احیا مورد استفاده قرار می گیرد.
دیفیوژن بین ذره ی و مقاومت خارجی در خلال فرایند های انتقال جرم ناچیز است.
این مدل به صورت رابطه (۲-۱۴) بیان می شود:
ln () = - Veff(2-14)
که در این رابطه kTh (mL/min mg) ثابت توماس، X (g) مقدار جاذب در ستون، Veff (mL) حجم خروجی می باشد.
۲-۴- جمع بندی
با توجه به آنچه که در بخش تحقیقات پیشین ذکر شد، تا کنون روش های مختلفی برای حذف نیکل از فاضلاب به کار برده شده است اما آنچه این تحقیق را متمایز کرده و انجام آن را توجیه پذیر می نماید، حذف پیوسته نیکل و طراحی آزمایشها به کمک روش پاسخ سطح است که تا کنون انجام نشده است.
فصل سوم
۳- مواد و روشها
۳-۱- مقدمه
در این تحقیق به ارزیابی آزمایشگاهی جذب یونهای فلزی نیکل بر روی جاذب طبیعی شلتوک برنج اصلاح شده با سدیم هیدروکسید پرداخته شده است. بدین منظور از نتایج آزمایشگاهی که به صورت پیوسته (Continuous) صورت گرفته، استفاده شده است. در این فصل به شرح مواد، دستگاه ها و روش های مورد استفاده در این تحقیق (روش انجام آزمایش ها و تحلیل داده ها) پرداخته خواهد شد.
۳-۲- مواد مورد استفاده
۳-۲-۱- جاذب مورد استفاده: شلتوک برنج اصلاح شده بازی
همان طور که پیشتر ذکر شد، از ضایعات کشاورزی به عنوان ماده جاذب استفاده می شود چرا که این مواد مقرون به صرفه می باشند. همچنین این مواد حاوی نشاسته، قند، لیگنین و هیدروکربن می باشند که شامل گروه های عاملی هستند که توانایی آنها را برای ایجاد پیوند با یونهای فلزی را افزایش می دهد (سعادت، ۱۳۹۰). از طرفی برای جلوگیری از نشت مواد آلی شلتوک به درون فاضلاب و همچنین افزایش ظرفیت آنها برای جذب فلز سنگین باید آن را اصلاح کرد. از آنجا که فلزات سنگین دارای بار الکتریکی مثبت هستند، باید از ماده جاذبی با بار منفی برای حذف آنها استفاده شود. به منظور اصلاح بازی جاذب مورد استفاده شلتوک برنج خام به مدت ۲۴ ساعت در تماس با محلول سود (NaOH) 1 مولار قرار گرفت. بدین ترتیب که ۱۵ گرم شلتوک برنج خام و ۱۵۰ میلی گرم محلول سود ۱مولار در ظرفی ریخته شده و به مدت ۲۴ ساعت در دستگاه همزنی با دمای ۲۵ درجه و با سرعت ۶۵ دور در دقیقه قرار گرفت. پس از گذشت ۲۴ ساعت، جاذب ها توسط آب مقطر تا زمانی شسته شدند که pH آن به حدود ۸ رسید. نهایتا جاذب ها در دمای اتاق خشک شده و در ظروف در بسته ریخته شدند.
۳-۲-۲- فاضلاب مصنوعی حاوی فلز سنگین
دراین تحقیق حذف فلز سنگین نیکل از فاضلاب مصنوعی ساخته شده در آزمایشگاه مورد بررسی قرار میگیرد. بدین منظور غلظتهای بدست آمده از روش RSM به کمک رقیق سازی محلول استوک ۱۰۰۰ میلیگرم در لیتر این فلز بدست می آید. برای ساخت محلول استوک ۱۰۰۰ میلیگرم در لیتر نیکل، ۴۷۹/۴ گرم سولفات نیکل (N2SO4 . ۶H2O) در ۱۰۰ میلی لیتر آب مقطر و ۱۰ میلی لیتر اسید نیتریک غلیظ حل شده و سپس حجم آن به ۱ لیتر رسانده میشود. باید پس ازساخت محلول pHآن به مقدار خنثی رسانده شود. اینکار توسط محلول هیدروکلریک اسید و سدیم هیدروکسید ۱ مولار انجام میشود.
۳-۲-۳- سایر مواد مورد استفاده
۲۲۹
پلییورتان
۵۳۸
۵۲۵
۴۸۹
۴۰۸
۳۸۴
۳۷۹
۲۳۴
۲۵۵
۲۰۹
پلییورتان/نانو رس
۴۴۷
۴۲۴
۴۰۶
۳۷۸
۳۳۰
۳۱۹
۲۴۷
۱۹۵
۱۷۳
پلییورتان/اوره کندانس
۵۳۳
۵۱۱
۵۰۰
۳۷۹
۳۷۴
۳۴۶
۲۳۰
۲۴۱
۲۲۶
پلییورتان/نانو رس/اوره کندانس
با توجه با موارد بالا و نمودارهای مربوط به آزمون گرماوزنسنجی در هنگام تجزیه نمونهها، موارد زیر حایز اهمیت است:
قبل از شروع تجزیه و مرحله اول نمودار را “مرحله آبزدایی”[۲۷۷] مینامند که همانطور که مشخص است در این مرحله تغییرات چندانی را در میزان جرم نمونه شاهد نیستیم و نوساناتی که در مقدار جرم دیده میشود بیشتر مربوط به تبخیر آب میباشد. در محاسبات انجام شده به دلیل نوسانات و عدم وجود ثبات در رفتار تجزیه این ناحیه و ناحیه پایان تجزیه( با درجه تبدیل بیش از ۹۵%) نادیده گرفته شده است. لذا با توجه به نمودار TGAدمای شروع تجزیه را دمایی که در آن ۵% وزنی افت جرم مشاهده میشود قرار میدهیم.
مرحله دوم تجزیه؛ بیشترین میزان افت جرم را بلافاصله بعد از دمای شروع تجزیه و ابتدای ناحیه دوم برای تمامی نمونهها و تمامی نرخ گرمایشها شاهد هستیم.
نخست اینکه تأخیر دهنده اشتعال در شروع تجزیه باعث شروع زودتر فرایند تخریب نسبت به پلی یورتان خالص خواهد شد.شکل ۴‑۱ و شکل ۴‑۳
تجزیه فوم حاوی تأخیردهنده اشتعال در دماهای پایینتر اتفاق میافتد زیرا فرایند کلی به دلیل محیط اسیدی سرعت خواهد یافت .(نقش کاتالیستی محیط)
اسیدی شدن محیط به دلیل شکسته شدن هالوفسفاتها و ملامین بعنوان تأخیردهنده اشتعال میباشد. افزودنیهای تأخیر دهنده اشتعال باعث کاهش قابل توجه دمای شروع تخریب میشود و همچنین میزان پایداری حرارتی در دماهای زیر ۳۵۰ درجه سانتیگراد را به خطر بیافتد. اگرچه در دماهای بالاتر از ۳۵۰ درجه سانتیگراد به میزان قابل توجهی شاهد ثبات حرارتی از رزین اپوکسی با میزان ذغال باقیمانده بیشتر هستیم. با افزودن نانورس در پلییورتان/نانورس/اوره کندانس این میزان افت جرم کاهش یافته و شروع تخریب به دماهای بالاتر شیفت میکند.شکل ۴‑۴
شکل ۴‑۱:نمودار افت وزن در برابر دما حاصل از آزمون TGAدر نمونه پلی یورتان
با توجه به شکل ۴‑۲ عملکرد نانو خاکرس در شروع تجزیه با افزایش میزان نرخ گرمایش برای نرخهای ۱۰ و ۲۰ افزایش و برای نرخ ۶۰ کاهش خواهد یافت.
شکل ۴‑۲:نمودار افت وزن در برابر دما حاصل از آزمون TGAدر نمونه پلی یورتان/نانورس
در صورتیکه روند تأخیر دهنده اشتعال بصورت افزایشی و در حال رشد است و هر چه نرخ گرمایش افزایش مییابد میزان اثر آن نیز زیاد میشود.شکل ۴‑۳
شکل ۴‑۳:نمودار افت وزن در برابر دما حاصل از آزمون TGAدر نمونه پلی یورتان/اوره کندانس
در نتیجه میتوان گفت که در دماهای پایین و شروع تجزیه خاکرس موجب جبران تأثیر منفی تأخیر دهنده اشتعال شده و در دماهای بالاتر و نرخ گرمایش های بالاتر این تأخیر دهنده اشتعال است که اثر منفی خاکرس را در نمونه پلییورتان/نانورس/اوره کندانس بهبود میبخشد اما بطور کلی عملکرد نانو کامپوزیت پلییورتان/خاکرس/اوره کندانس در هنگام شروع تجزیه نسبت به پلییورتان خالص مناسب نیست و دچار تغییرات منفی خواهد شد.شکل ۴‑۴
شکل ۴‑۴:نمودار افت وزن در برابر دما حاصل از آزمون TGAدر نمونه پلی یورتان/نانورس/اوره کندانس
شکل ۴‑۵:نمودار افت وزن در برابر دما حاصل از آزمون TGAدر۴ نمونه تهیه شده در نرخ گرمایش C/min10
برای پلی یورتان/نانوخاکرس میزان افت جرم با سرعت کمتری اتفاق خواهد افتاد و شیب نمودار طی دو مرحله عوض خواهد شد ولی شیب هیچکدام باندازه افت پلی یورتان خالص نیست. برای نرخهای گرمایش ۱۰ و ۲۰ و میزان مقاومت در برابر حرارت افزایش یافته است و شیب نمودار نیز نسبت به پلی یورتان خالص مقدار کمتری است و افت جرم نیز با سرعت کمتری اتفاق افتاده است. بحث تأثیر خاکرس در دماهای پایین نیز در اینجا کاملا مشاهده میشود و از مقایسه نمودارها میتوان دریافت که بیشترین تأثیر خاک رس در نرخ گرمایش ۱۰؛بویژه مرحله دوم؛ اتفاق افتاده است و بدترین حالت تقویت در برابر اشتعال توسط خاکرس در نرخ گرمایش ۶۰ ؛بویژه مرحله سوم؛دیده میشود.
برای پلییورتان/تأخیر دهنده اشتعال، مرحله دوم نیز میزان افت جرم در تمامی نرخهای گرمایش میزان بشتری را به خود اختصاص داده است. البته با افزایش نرخ گرمایش مقاومت در برابر افت جرم بیشتر شده است. با افزایش دما و رسیدن به مرحله سوم و گذشتن از دمای ۳۳۳ درجه سانتیگراد مقدار افت جرم کاهش یافته و مقادیر افت جرم در سه نرخ گرمایش کم کم به هم نزدیک میشود. این امر نشان میدهد که از دمای خاص افزایش نرخ گرمایش بر روی افت جرم و تخریب کامپوزیت پلی یورتان/اوره کندانس بی اثر خواهد بود.
۱ـ ممنوعیت استفاده از حق شرط شرط نسبت به معاهدات حقوق بشری، میتواند حقوق بشر را به سمت یکپارچگی و جامعیت نزدیک کند و جهانشمولی آن را در پی داشته باشد.
۲ـ عدم امکان خروج از معاهدات حقوق بشری، میتواند به تحقق جهانی حقوق بشر کمک نماید.
۳ـ یافتن نقطه تعادل میان دو ضرورت یعنی احترام به حقوق بشر و پاسداری از مؤلفههای ملی ضروری است. هرچند تلاش برای یافتن این نقطه تعادل، با توجه به قدرت سیاسی دولتها به کندی پیش میرود، اما تعیین حدود کلی این تعادل از طریق تلاشهای دولتی و غیر دولتی میسر میشود. لازم است میان نقش حکومت در اعمال حاکمیت و حقوق بشر تعادل بر قرار گردد و امروزه برای تأمین این تعادل، نظام دموکراتیک پیشنهاد میشود.
۴ـ اصلاح منشور و حذف حق وتو. حق وتو در شرایط زمانی خاص، یعنی پس از جنگ جهانی دوم ایجاد شد، ولی اکنون آن شرایط تغییر یافته است. در نتیجه، این قانون نیز باید تغییر کند. ملاک اعطای حق وتو قدرت و توانایی کشورهای قدرتمند بوده است؛ ولی نه قدرت میتواند ملاک امتیاز و ایجاد حق گردد و نه قدرتهای آن زمان امروزه از آن قدرت برخوردارند و نه دولتهای ضعیف و یا کم قدرت آن زمان اکنون در آن وضعیت باقی ماندهاند، بلکه بعضی از آنها قدرتمندتر از زمان تأسیس سازمان ملل متحد و اعطای حق وتو شده و مدعی حق عضویت دایم در آن شورا هستند. اگر ملاک اعطای این حق «قدرت» باشد باید خواسته کشورهای قدرتمند جدید را نیز پذیرفت و اگر ملاک دیگری لازم است، باید امتیاز آن پنج کشور را با اصلاح منشور لغو کرد.
۵ـ تغییر بنیادی در ساختار و عملکرد سازمان ملل متحد. اگر آرزوی مهم و دیرینه موازین حقوق بشر این است که نظم عمومی در جامعه بینالملل استقرار یابد و اصول عدالت در ابعاد مختلف آن محترم شمرده شود و اعمال تجاوزکارانه وکشتار دسته جمعی ممنوع گردد و رعایت قواعد حقوق بشر به درستی اجرا شود، باید در گام اول در ساختار و عملکرد سازمان ملل متحد تغییر بنیادی تحقق یابد. زیرا تا این سازمان عملکرد خود را اصلاح نکند و نتواند ملتها را با هم متحد کند، موفق نخواهد شد حاکمیت موازین حقوق بشر را تأمین کند.
در خاتمه میتوان گفت اجرای مؤثر حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی وابسته به راه کارهای متفاوتی است. در سطح داخلی باید گروههای طرفدار حقوق بشر افزایش یافته واز سه طریق دستگاه قضایی، سیاست گذاری عمومی و مکانیزمهای نظارت راه کارهایی ایجاد کنند. هنگامی که این راه کارها به موزات یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند، امر اجرای این حقوق تسریع میگردد. به عنوان مثال، در مورد نظام قضایی، سازمانهای داخلی باید از طریق اقامه دعاوی مربوط به حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی اقدامات خود را آغاز کنند، حتی اگر آرای اولیه مطلوب نباشد.این رویکرد حقوقی مقامات دولتی را مجبور میکند که به استدلالهای به نفع حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با توجه به اهمیتشان، توجه بیشتری معطوف دارند. همچنین این حقوق باید در تصمیمگیریها و سیاستگذاریعمومی، هم در داخل و هم در میان گروههای جامعه مدنی نماد بیشتری پیدا کند و اینجاست که مکانیزمهای نظارتی همچون انتصاب گزارشگران ویژه داخلی حائز اهمیت قابل توجهی میگردد و به راستی مکانیزمهای نظارتی مؤثر بدون هیچگونه تردیدی در اجرای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی لازم و حضورشان غیر قابل انکار است. بنابراین حقوق بشر در وهله اول باید در سطح ملی و محلی اجرا گردد. برای نیل به این هدف تلاش همگانی ملی به منظور مشارکت کامل تمامی اقشار جامعه ضروری است و این مشارکت مردمی در کلیه مراحل تصمیمگیری، تدوین، اجرا بازنگری سیاستهای داخلی ضروری است.
در سطح بینالمللی با توجه به ماهیت و ویژگی نهادهای چند جانبه و نفوذ فزاینده آنها برحقوق بینالملل بشر، باید اقداماتی جهت تبیین مجدد و یا تدوین قوانین حاکم و اعمال آنها در خصوص این نهادها به عمل آید. جان کلام اینکه بازیگران، چه در صحنه داخلی و چه در صحنه بینالمللی، اعم از دولتی یا غیر دولتی، باید تکالیف خود را بدانند و داشتن تکلیف را به رسمیت بشناسند و نتیجتاً پاسخگو باشند. این پاسخگویی باید در داخل کشورها و نیز بین کشورها جاری باشد.
منابع و مآخذ
منابع فارسی
الف)کتابها
۱ـ آشوری، داریوش، تعریفها و مفهوم فرهنگ، تهران، آگه، ۱۳۸۰٫
۲ـ آقایی، سید داود، نقش و جایگاه شورای امنیت سازمان ملل متحد در نظم نوین جهانی، تهران، پیک فرهنگ، ۱۳۷۵٫
۳ـ اخوان زنجانی، داریوش، جهانی شدن و سیاست خارجی، تهران، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، ۱۳۸۳٫
۴ـ امیر ارجمند، اردشیر، مجموعه اسناد بینالملل حقوق بشر، جلد اول، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۰٫
۵- امیدی هشجین، محمدرضا، کنوانسیون حقوق کودک و حق شرط ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات همای دانش، ۱۳۸۵٫
۶- انصاری، باقر و همکاران، آموزش حقوق بشر، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، ۱۳۸۸٫
۷- ذاکریان، مهدی، مفاهیم کلیدی حقوق بشر بینالمللی، چاپ اول، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۳٫
۸- راعی دهقی، مسعود، حق شرط و اسناد حقوق بشر از دیدگاه حقوق بینالملل عمومی و حقوق بینالملل اسلام، چاپ اول، قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۹۰٫
۹ـ سلیمی، حسین، نظریههای گوناگون درباره جهانی شدن، تهران، سمت، ۱۳۸۴٫
۱۰- شریفیان، جمشید، راهبرد جمهوری اسلامی ایران در زمینه حقوق بشر در سازمان ملل متحد، چاپ اول، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، ۱۳۸۰٫
۱۱- شریفی طراز کوهی، حسین، حقوق بشر در پرتو تحولات بینالمللی، چاپ اول، تهران، نشر دادگستر، ۱۳۷۷٫
۱۲- شهرام نیا، امیرمسعود، جهانی شدن و دموکراسی در ایران معاصر، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۸۵٫
۱۳ـ ضیائی بیگدلی، محمدرضا، حقوق معاهدات بینالمللی، چاپ اول، نشر گنج دانش،۱۳۸۳٫
۱۴- عامری ثقفی، ناصر، سازمان ملل متحد مسئولیت حفظ صلح و امنیت بینالمللی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، ۱۳۷۰٫
۱۵- عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱٫
۱۶- غفوری، محمد، سازمانهای بینالمللی، تهران، نشر سمت، ۱۳۸۶٫
۱۷ـ فضائلی، مصطفی، شروط غیر معتبر و آثار حقوقی آن در کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، چاپ اول، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۲٫
۱۸ـ قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر، جلد اول، درآمدی بر مباحث نظری: مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع، تهران، شهر دانش، ۱۳۸۸٫
۱۹ـ گل محمدی، احمد، جهانی شدن فرهنگ و هویت، تهران، نشر نی، ۱۳۸۱٫
۲۰ـ گنجی، منوچهر، سازمان ملل متحد در تئوری، جلد اول، تهران، انتشارات فرانکلین، ۱۳۵۲٫
۲۱- مرتضوی، اسدالله، جهانی شدن حقوق و حاکمیت ملی، تهران، نشر پایان، ۱۳۸۹٫
۲۲- مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد، ترجمه مرکز مطالعات عالی بینالمللی، حقوق بشر در جهان امروز، چاپ اول، تهران ، ۱۳۷۹٫
۲۳- موحد، محمد علی، در هوای حق و عدالت از حقوق طبیعی تا حقوق بشر، تهران، نشر کارنامه، ۱۳۸۱٫
۲۴ـ موسویان، حسین و محمود رضا گلشن پژوه، حقوق بشر روندها و نظرها، چاپ اول، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۱۳۸۷٫
۲۵- موسی زاده، رضا، حقوق معاهدات بینالمللی، چاپ اول، تهران، نشر دادگستر،۱۳۷۷٫
۲۶- موسی زاده، رضا، کلیات حقوق بینالملل عمومی، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه، ۱۳۷۶٫
۲۷- موسی زاده، رضا، سازمانهای بینالمللی، چاپ دوم، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۰٫
۲۸- مهرپور، حسین، نظام بینالملل حقوق بشر، چاپ اول، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۷۷٫
۲۹ـ مهرپور، حسین، حقوق بشر در اسناد بینالمللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۴٫
۳۰- میرزایی یگنجه، سعید، تحول مفهوم حاکمیت در سازمان ملل متحد، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه، ۱۳۷۳٫
۳۱ـ میرعباسی، باقر و میرعباسی، رزی، نظام جهانی ارزیابی و حمایت از حقوق بشر، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل، ۱۳۸۷٫
۳۲ـ ناصر زاده، بابک، معاهدات و کنوانسیونها و سازمانهای بینالمللی، چاپ اول، تهران، انتشارات بهنامی، ۱۳۸۵٫
۳۳ـ نقیبی مفرد، حسام، حکمرانی مطلوب در پرتو جهانی شدن حقوق بشر، تهران، شهر دانش، ۱۳۸۹٫
۳۴- هاشمی، سید محمد، حقوق بشر و آزادیهای اساسی، تهران، میزان، ۱۳۸۴٫
ب) مقالهها
ترکیب آلدئید ها با اسید تیوباربیتوریک کمپلکسهای رنگی ایجاد میکند.اندازهگیری شدت رنگ توسط اسپکتروفتومتر شاخصی از میزان آلدئید موجود در نمونه روغن و در نتیجه معرف پیشرفت اکسیداسیون میباشد.این احتمال وجود دارد که آلدئیدهای بسیاری با اسید تیوباربیتوریک واکنش دهند اما اساس این آزمایش بر مبنای واکنش مالون آلدئید با اسید تیوباربیتوریک و تولید کمپلکس قرمز رنگ میباشد که در طول موج ۵۳۰-۵۳۲ نانومتر اندازهگیری میشود.اندیس تیوباربیتوریک مقدار مالون آلدئیدی است که در ۱۰۰۰ گرم نمونه وجود دارد.
۲-۵-۳-اندیس آنیزیدین[۱۱۴]
اندیس آنیزیدین مقدار آلدئیدهای (به خصوص ۲-آلکانها و ۲،۴-آلکا دی انال ها) موجود در یک نمونه روغن و چربی را تعیین میکند. آلدئیدها در شرایط اسیدی قادرند با ترکیبی به نام پاراآنیزیدین تولید بازهای شیف نمایند که در طول موج ۳۵۰ نانومتر دارای جذب میباشند.
اندیس آنیزیدین طبق قرارداد ۱۰۰ برابر جذب نوری حاصل از واکنش محلول ۱ گرم روغن در ۱۰۰ میلیلیتر مخلوط حلال و معرف است که در یک سل یک سانتیمتری اندازه گیری میشود.(۹)
۲-۵-۴-اندیس توتوکس یا عدد اکسیداسیون[۱۱۵]
این اندیس که شامل مجموع اندیس پراکسید و آنیزیدین بوده و شاخصی از میزان اکسیداسیون اولیه و ثانویه میباشد بر این مبنا در برخی منابع آنرا به عنوان اندیس اکسیداسیون کامل معرفی مینمایند.
عدد اکسیداسیون عبارت است از: O.V=2P.V+An. V
از طرفی مجموع اندیس پراکسید و آنیزیدین نمیتواند بیانگر تمامی مراحل اکسیداتیو باشد، لذا برخی آنرا به عدد توتوکس بیان میکنند(۶۴).
۲-۵-۵-آزمایش کرایس[۱۱۶]
آلدئید اپیهیدرین[۱۱۷] (یکی از محصولات اکسیداسیون ثانویه) قادر است با مادهای به نام فلوروگلوسی در محیط اسیدی ترکیب شده و رنگ قرمز ایجاد کند. این واکنش نه تنها یک آزمون کیفی سریع میباشد، بلکه با ارزیابی شدت رنگ در طول موج ۵۴۰ نانومتر میتوان به صورت کمی نیز میزان فساد را اندازهگیری کرد(۳۲).
۲-۵-۶-جذب در ناحیه طیف U.V[118]
هیدروپراکسیدها در طول موج ۲۳۲ نانومتر و کتونها در طول موج ۲۶۸ نانومتر دارای جذب می باشند. بدیهی است با پیشرفت اکسیداسیون میزان جذب محصولات اولیه و ثانویه اکسیداسیون در طول موجهای مذکور تغییر میکند، در نتیجه میتوان کیفیت نمونه روغن را به لحاظ فساد اکسیداتیو تعیین نمود(۶۹).
۲-۶-استخراج
۲-۶-۱- روشهای استخراج
۲-۶-۱-۱- روش سوکسله ( استخراج با حلال)
استخراج با سوکسله، شامل استخراج یک ترکیب مشخص از بافت ماده غذایی با بهره گرفتن از یک حلال است که این حلال بایستی ماده مورد نظر را در خود حل نماید؛ در این روش ماده غذایی با حلال ترکیب شده و برای مدت مشخص در تماس با یکدیگر قرار میگیرند و در نهایت حلال پس از عمل استخراج، جدا میگردد. در مدتی که ماده غذایی با حلال در تماس است، شاهد انتقال جرم ترکیب مورد نظر از ماده غذایی به حلال میباشیم که این انتقال در ۳ مرحله انجام میگیرد:
الف) ماده در حلال حل میگردد؛
ب) محلول از داخل ماده غذایی به سطح حرکت می کند؛
پ) محلول در حلال پخش میگردد.
بنابراین، زمان استخراج بایستی به حد کافی باشد تا حلال به خوبی حداکثر مقدار ماده را استخراج نماید؛
زمان استخراج به چند عامل بستگی دارد:
حلالیت ماده در حلال؛
الف) دمای استخراج: دمای بالا باعث افزایش حلالیت ماده و همچنین افزایش سرعت انتشار میگردد، استخراج با حلال معمولاً در دمای محیط انجام میگیرد، اما ممکناست برای افزایش سرعت استخراج دمای بالا در نظر گرفته شود که در این صورت به بافت ماده غذایی صدمه وارد میشود.
ب) سطح تماس: سرعت انتقال جرم به طور مستقیم به سطح ماده غذای بستگی دارد بنابراین هرچه ذرات ماده غذایی ریزتر باشد سرعت استخراج افزایش مییابد.
ج) سرعت جریان حلال: هرچه سرعت جریان حلال بیشتر باشد، باعث کاهش لایه مرزی در سطح ماده غذایی شده و در نتیجه باعث افزایش سرعت استخراج میگردد.
۲-۶-۱-۲- امواج فراصوتی[۱۱۹]
امواج فراصوتی در تعریف به امواج فشرده با فرکانس بیش از ۱۶ کیلو هرتز گفته میشود که این امواج توسط گوش انسان قابل تشخیص نمیباشند. به طور معمول، فرکانس مورد استفاده بین ۲۰ کیلو هرتز تا ۱۰ مگاهرتز میباشد. ارتباط مرسوم دانشمندان با امواج فراصوتی به عنوان یک وسیله شناسایی بدون تأثیر بر محیط یا بافت (فرکانس بالا و قدرت پایین به عنوان مثال آزمونهای غیر تخریبی) و همچنین تغییرات فیزیکی و شیمیایی در یک بافت (فرکانس پایین، قدرت بالا به عنوان مثال سونوشیمی) میباشد.(شکل۲-۲۰)
شکل۲-۲۰-دامنه امواج صوتی مختلف
قدیمیترین کاربرد استفاده از فراصوت تشخیصی (به منظور تشخیص بیماری) به اوایل قرن بیستم بر میگردد ولی کاربرد فراصوت در صنعت مربوط به دهه های اخیر میباشد. تا دهه ۱۹۶۰ از فراصوت قوی تنها در زمینه تمیز کردن سطوح و جوشکاری پلاستیک در صنایع استفاده میشد. اما امروزه از امواج فراصوتی در زمینههای مختلفی همچون الکتروشیمی،ساخت شیمیایی و استخراج مواد استفاده میشود. امروزه روش امواج فراصوتی به عنوان یک روش استخراجی کارا در حال گسترش است و این به دلیل کاهش زمان استخراج و همچنین افزایش راندمان استخراج میباشد. در استفاده از امواج صوتی هنگامی که موج صدا به محیط مایع برخورد میکند امواج طولی تولید شده و بنابراین نواحی متغیر فشرده شونده و منبسط شونده حاصل میشوند. در این نواحی به دلیل تغییرات فشار، حبابهای گاز در محیط ایجاد میشوند. این حبابها در طی دوره منبسط شدن دارای سطح زیادی هستند که در این حالت انتشار گاز زیاد میشود، در مرحله بعد در اثر فشرده شدن حبابها یک میعان سریع در داخل حباب رخ میدهد. مولکولهای میعان شده به شدت به هم میخورند و امواج لرزشی ایجاد میشود. این امواج لرزشی نواحی با دما و فشار بالا ایجاد میکنند. در شکل (۲-۲۱) پدیده حفرگی به صورت شمایی نشان داده شده است. این تغییرات ناگهانی در فشار و دماباعث تجزیه بافت، ایجاد حبابهای هوا در مایع، نازک کردن غشاء سلولی و تولید رادیکالهای آزاد میشود. عمل تجزیه بافت و متلاشی کردن آن و همچنین نازک کردن غشاء سلولی باعث شده تا از این امواج در استخراج نیز بهره گرفته شود(۵۹)
شکل ۲-۲۱-شمای تشکیل پدیده حفرگی
آستانه ایجاد حفرگی در یک محیط (حداقل نوسان فشار مورد نیاز برای ایجاد حفرگی ) به وسیله چند عامل تعیین میشود. این عوامل شامل مقدار گاز نامحلول، فشار هیدرواستاتیک، گرمای ویژه مایع و گاز درون حباب و نیروی کششی مایع میباشد. عامل بسیار مهم دیگر دما میباشد که با آستانه ایجاد حفرگیرابطه معکوس دارد. بسامد فراصوت استفاده شده باید زیر ۵/۲ مگا هرتز باشد،زیرا این پدیده در بسامد بالاتر از این حد ایجاد نمیشود.
۲-۶-۱-۲-۱-مکانیسم تاثیرگذاری امواج فراصوت با شدت بالا
۲-۶-۲-۱-۲-۱-کاویتاسیون
مهمترین دلیل تاثیر امواج فراصوت با شدت بالا، پدیدهای به نام کاویتاسیون میباشد. طبق تعریف کاویتاسیون عبارتست از تشکیل ، رشد و متلاشی شدن حبابهای کوچک در مایع در اثر ایجاد فشار منفی بزرگ. امواج فراصوت، نظیر همه امواج متشکل از چرخههای انقباض و انبساط هستند. چرخههای انقباض فشار مثبتی را بر مایع اعمال می کنند که باعث نزدیک شدن مولکولها به یکدیگر می شود، اما چرخههای انبساط فشار منفی را ایجاد مینمایند که سبب دورشدن مولکولها از یکدیگر میگردد. در امواج فراصوت، افزایش شدت موج سبب افزایش تغییر مکان یا جابجایی ذرات میگردد، بنابراین در حین نوسان مولکول در نتیجه کاربرد امواج، فاصله مولکولها بیشتر از فاصله بحرانی خواهد بود که برای نگهداشتن مولکولهای مایع در کنار یکدیگر ضروری است. به این ترتیب زمانی خواهد رسید که فاصله مولکولها جابجایی در حدی میباشد که باعث خارج شدن یک مولکول از دایره ارتباطی مولکول مجاورش و ایجاد حبابمیگردد که به این پدیده اصطلاحا˝ کاویتاسیون گفته می شود که در واقع معادل جوشیدن سرد است. از لحاظ تئوری عنوان می شود که حباب هنگامی به وجود می آید که فاصله مولکولها از یکدیگربه دو برابر شعاع واندوالسی برسد. هنگامییک مایع ایجاد حباب میکند که فشار مایع(PL )[120] کمتر از فشار بخار مایع(PV ) باشد.همچنین با توجه به معادلات ریاضی میزان فشار منفی لازم جهت ایجاد چنین حالتی در آب خالص ۱۰۰۰۰ اتمسفر است. اما به دلیل وجود گاز یا ذرات جامد، این میزان در عمل به مراتب کمتر میباشد. مراحل کاویتاسیون شامل: تشکیل حباب اولیه، رشد حباب و متلاشی شدن آن می باشد.
کاویتاسیون به دونوع ناپایدار و پایدار طبقه بندی میگردد که ویژگیهای آنها بدین شرح است:
کاویتاسیون ناپایدار: حبابهای کاویتاسیون تهییا حاوی بخار بوده و در شدتهای بیشتر از ۱۰ بوجود میآیند. آنها در طییک یا چندین چرخه صوتی وجود دارند. قبل از متلاشی شدن در فاز تراکم ، به حبابهای کوچک تجزیه میشوند. اگر شعاع حبابها به اندازه کافی کوچک باشد، تحت تاثیر نیروهای بزرگ ناشی از کشش سطحی در محلول حل میشوند. در مورد حبابهای ناپایدار فرض بر این است که زمان لازم برای انتقال جرم بوسیله انتشار گاز به داخل یا خارج حباب وجود ندارد.
کاویتاسیون پایدار: حبابهای پایه حاوی گاز و مقداری بخار میباشند و در شدتهای پایین تشکیل میشوند. نوسان آنها غیرخطی است و محدوده زمانی کافی برای انتشار گاز به داخل حباب وجود دارد. مکانیسم رشد میکروحبابها بر حسب پدیده انتشار توجیه می شود. متلاشی شدن حباب منجر به ایجاد شرایط حادی جهت انجام واکنشهای شیمیایی مختلف می شود.
۲-۶-۱-۲-۲- تاریخچه استفاده از اولتراسوند
کاربردهای استخراج توسط اولتراسوند (UAE[121]) در پیشرفت صنایع غذایی و صنایع مرتبط با آن شامل مواد گیاهی، روغن، پروتئین و مواد فعال بیولوژیکی است که از گیاه بدست می آید و همچنین مواد حیوانی مانند پلیفنولیکها، آنتوسیانین، ترکیبات معطر، پلیساکاریدها و مواد مؤثر دیگر که با بهره گرفتن از UAE، افزایش مقدار مواد استخراج شده، افزایش سرعت استخراج، کاهش زمان استخراج و بهبود نتایج بدست آمده، مشاهده می شود. اولتراسوند باعث بهبود فرآیندهای رایج استخراج شده و فرصتهای جدیدی برای استخراج اقتصادی این ترکیبات ایجاد می کند. رویکردهای جدیدی برای استخراج با UAE پیشنهاد شده است از قبیل:
الف) پتانسیل بالای این روش برای تغییر مواد موجود در سلولهای گیاهی طوری که باعث دسترسی بیشتری به میکرونوترینیتها (مواد ریزمغذی) شده و در عین حال کیفیت این مواد نیز حفظ می شود
ب) استخراج و ریزپوشانی[۱۲۲] همزمان
پ) جلوگیری از واکنشهای سوند شیمیایی- رادیکالی مخصوصاً در سیستمهای آبی جهت جلوگیری از نابودی مواد فعال بیولوژیک
ت)استفاده بالقوه از سوند شیمی رادیکالی برای هیدروکسیداسیون هدفمند پلیفنولیکها و کاروتنوئیدها تا بدین ترتیب فعالیت زیستی آنها افزایش یابد.
گلی و همکاران در سال ۲۰۰۵، اثر آنتیاکسیدانی عصاره استخراجی پوست سبز پسته را در روغن سویا بررسی کردند.این عصارهها در سه سطح ppm600،۴۰۰،۲۰۰ و آنتیاکسیدانهای سنتزی BHT و BHA در دو سطح ppm200 و ۱۰۰ به روغن سویا اضافه گردید و اثرات آنتیاکسیدانی آنها در مدت معینی محاسبه و عدد پراکسید و اسید تیوباربیتوریک اندازهگیری شد. نتایج نشان داد که غلظت ۶۰۰ ppm از عصاره به همراه غلظت ۲۰۰ ppm آنتیاکسیدان های سنتزی بیشترین اثر آنتیاکسیدانی را داشت. بدین ترتیب پوست سبز پسته به عنوان منبعی که دارای اثر آنتیاکسیدانی است، معرفی شد (۳۰).
سحری و همکاران در سال ۲۰۰۴، به منظور بررسی خاصیت آنتیاکسیدانی روغن بذر چای، این روغن را در ۲ سطح ۵ و ۱۰ درصد به روغن آفتابگردان و روغن زیتون اضافه کردند و نمونهها را در دمای ۶۳ درجه سانتیگراد نگهداری نموده و در فواصل زمانی معین عدد پراکسید آنها اندازه گیری شد. آنها دریافتند که این روغن دارای خاصیت آنتیاکسیدانی قوی بوده و در سطح ۵ درصد موجب نگهداری بهتر روغن آفتابگردان میشود.(۶۵)
تپه و همکاران در سال ۲۰۰۵ ترکیبات اسانس Cyclotrichium& Schenge. Origanifolium را با GC/MS شناسایی و فعالیت آنتیاکسیدانی اسانس و عصاره آن را با بهره گرفتن از دو روش DPPH و بیرنگ شدن بتاکاروتن بررسی کردند و دریافتند عصاره دارای فعالیت بالاتری نسبت به اسانس است.(۸۱)
سوسی و همکاران (۲۰۰۲) خواص ضدسرطانی و آنتیاکسیدانی عصاره برگ حنا را مورد مطالعه قرار دادند و نشان دادند که عصاره برگ حنا دارای اثر سمیت قوی روی سلولهای سرطانی کبد انسان میباشد. همچنین دارای فعالیت آنتیاکسیدانی در حدود ویتامین E است (۷۸).
تاکنون مقالات زیادی در رابطه با اولتراسوند به عنوان یک روش آزمایشگاهی جهت کمک به فرآیندهای استخراج مواد مؤثر گیاهی، گزارش شده است. پیش از این مقالههایی راجع به استخراج متابولیتهای گیاهی، استخراج فلاوونوئیدها از مواد غذایی توسط حلالهای مختلف و همچنین استخراج مواد فعال زیستی از گیاهان، منتشر شده است. با این حال مقدار اندکی مقاله راجع به توسعه مستمر فرایند اولتراسونیک و کاربردهای اولیه (راهگشای) این تکنیک گزارش شده است.